تعداد بازدید: ۱۱
تاريخ انتشار: پنج‌شنبه،۳ خرداد ۱۳۹۷
ساعت انتشار: ۱۹:۴۲
علوم ادبی لازمه تفسیر قرآن متاثر از ایدئولوژی‌اند
به گزارش ایکنا؛ دومین نشست از سلسله نشست‌های تخصصی نمایشگاه بین‌المللی قرآن با عنوان «رویکردهای ادبی به مطالعات قرآن کریم» شامگاه روز چهارشنبه؛ ۲ خرداد با سخنرانی ابوالفضل حری، عضو هیئت علمی دانشگاه اراک و مترجم کتاب «مطالعه قرآن به منزله اثر ادبی» و محمدحسن محمدی‌مظفر، عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب و مترجم کتاب «ادبیات قرآن» در نمایشگاه بین‌المللی قرآن برگزار شد.
حری در آغاز سخنانش گفت: بحث بنده در خصوص قصص قرآن خواهد بود. تلاش کرده‌ام قصه‌های قرآن را از منظر روایت‌شناسی بررسی کرده و برای آنها دستوری زبانی تعریف و اصول حاکمی ذیل عنوان بوطیقای قصص قرآنی استخراج کنم.در رویکرد سنتی قصص قرآنی مورد توجه نبوده‌اند   وی افزود: دو سده پس از نزول قرآن نگارش ۲۰۰ کتاب در خصوص بلاغت آغاز شد اما تنها یک کتاب درباره قصه‌های قرآن نوشته نشده است.
سوال من این است که چرا؟ ما در کتب تفسیری خودمان در شان نزول‌ها، در خصوص قصص قرآنی بحث‌هایی را می‌بینیم، اما کتابی مستقل که ویژگی‌های قصص قرآنی را بررسی کرده باشد، وجود ندارد. از این نظر قصص قرآن مهجور واقع شده‌اند.   عضو هیئت علمی دانشگاه اراک تصریح کرد: بررسی قصص قرآنی در میان مستشرقین از ابتدای سده بیستم آغاز شد و به موازات آن در جهان اسلام نیز این کار صورت گرفته است.
احمد خلف الله، ریچارد بل، هوروفیتز، ساید سکای و بینات هیللر از جمله کسانی هستند که به این موضوع پرداخته‌اند. در خود ایران پس از انقلاب حسین فعال عراقی و خلیل پروینی عناصر قصص را بررسی کرده‌اند، اما تنها عناصر سنتی در این قصص بررسی شده است.   وی ادامه داد: ما وقتی راجع به قصص صحبت می‌کنیم با اثر مستقلی سر و کار نداریم.
قصه‌های عهدین به صورت گاه شمارند اما در قرآن به جز داستان حضرت یوسف، سایر قصص در سوره‌های قرآن پراکنده‌ شده‌اند از این رو باید با اجزای قبل و بعد از خود مرتبط باشند. حری افزود: رویکرد ادبی سنتی به قرآن جزئی و خطی است، اما ما در دوران جدید شاهد شکل‌گیری سنت کل‌نگری هستیم که قرآن را به صورت کل در نظر می‌گیرند.
وقتی وارد سده بیستم می‌شویم توجه به قرآن به عنوان اثر ادبی مطرح می‌شود. ما در سنت خودمان علامه طباطبائی را داریم که غرض سوره را مطرح کرده است. علامه طباطبائی، سید قطب، حجازی، فضل‌الرحمن، فراهی و اصلاحی نگاه کل‌نگرانه به قرآن داشته‌اند.   حری با بیان اینکه ما در قرن بیستم از انسجام ادبی به انسجام زبانی قرآن منتقل شده‌ایم، گفت: امروزه در پرداختن به سور می‌توان از دستور نقش‌گرای هالیدی استفاده کرد که قرآن را به عنوان متن در نظر گرفت.
در این جا متن واحدی است که تمامیت معنایی و ارتباط منطقی درونی دارد. در این راستا اگر یک کلمه را در یک سوره جابجا کنیم، کل سوره ساخت معنایی آن سوره از دست می‌رود. عناصر اصلی قصص قرآن کریم   وی تصریح کرد: اساس بحث من این است که هر چه داستان تعریف کند روایت است و قصه‌های قرآن چون داستان تعریف می‌کند روایت‌اند، این روایت‌ها می‌توانند از یک یا چند آیه برخوردار باشند.
بر اساس الگوی کنشگران گرماس گفته می‌شود داستان اصولی دارد که عبارتند از کنشگر یا قهرمان داستان، کنشگر فرستنده، کنشگر گیرنده یا سودبرنده، کنشگران مخالف، کنشگران یاری‌دهنده. این عناصر در داستان‌های قرآن وجود دارند.   عضو هیئت علمی دانشگاه اراک تصریح کرد: کنشگر در قصص قرآنی مرسل یا پیامبر است.
فرستنده خداوند است، مردم از این کنشگری سود می‌برند، یک عده نیز کافر و مخالف و یک عده مومنان و حامی ‌هستند. ما در روایات قرآنی به یک مربع معنایی می‌رسیم که ضلع‌های آن عبارتند از توحید، کفر، عدالت و بی‌عدالتی و در این مربع معنایی پیامبران نازل شده‌اند تا در شرایط کفر و بی‌عدالتی، توحید و عدالت را ایجاد کنند.
  ضرورت رویکرد انتقادی در استفاده از علوم ادبی در تفسیر   در ادامه این نشست محمدی‌مظفر در آغاز سخنانش گفت: من در خصوص اثرپذیری ادبیات از ایدئولوژی سخن خواهم گفت. علاقه‌مندان به مباحث قرآنی می‌دانند که بحثی ذیل عنوان علوم مورد نیاز مفسر وجود دارد و مفسر پیش نیازهایی برای تفسیر باید داشته باشد.
این علوم در حدود ۱۶ رشته هستند که مفسر باید اینها را داشته باشد. این علوم و فنون در کتاب‌های علوم قرآنی از جمله اتقان سیوطی برشمرده شده‌اند و می‌توان صرف، نحو، لغت، معانی بیان، فقه و .... را از این دست دانست.   عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب ادامه داد: از طرف دیگر بحثی در دهه‌های اخیر بسیار مطرح شده است که مفسر نباید تفسیر به رای بکند و یکی از مصادیق تفسیر به رای این است که بخواهد قرآن را با پیش فرض‌های خود منطبق کند و افکاری را که به آنها ملتزم است را ملاک معنای قرآن قرار دهد.
مفسران بسیار این مسئله را تذکر داده‌اند و علامه طباطبایی نیز این اشکال را به تفاسیر قبلی وارد می‌داند که این تفاسیرسعی کرده‌اند آیات قرآن را به پیش دانسته‌ها و مسلمات خود انطباق دهند.   محمدی‌مظفر تصریح کرد: از این رو ما علومی را نیاز داریم و از طرفی دیگر برای فهم قرآن باید ذهن خود را از پیش فرض‌ها خالی کنیم.
یکی از مکاتبی که خیلی روی این مطلب تاکید دارد، مکتب تفکیک است که به شدت مصر است که در فهم قرآن ما دانش‌ها و محفوظات خود را کنار بگذاریم.   وی افزود: در خصوص علومی که به عنوان مقدمه فهم قرآن نامبرده می‌شود باید این نکته را در نظر گرفت که کلا در جامعه عربی و اعراب قبل از نزول قرآن، چندان دانشی مطرح نبوده و بیشتر چیزی که در عرب بود اشعار جاهلی بود که در آنها نیز تشکیک شده است که آیا مربوط به جاهلیت است یا پس از اسلام ساخته شده است.
پس تمام علوم ادبی عرب بعد از اسلام شکل گرفته است و خود نزول قرآن منشا این علوم در میان عرب بود.   وی با بیان اینکه یک علم ادبی مانند صرف به صورت خالص نداریم که با آن به سراغ فهم قرآن برویم. گفت: خود این علوم آمیخته به پیش فرض و عقاید یا در یک کلام ایدئولوژی هستند. علمای نحو از قرون دوم به بعد در تاریخ اسلام ظاهر شده و مسلمانانی هستند که در علوم ادبی متخصص شده‌اند و قبل از آنکه عالم باشند مسلمان بوده و عقاید اسلامی را داشته و به یکی از فرق اسلامی تعلق داشته‌اند.
  عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب ادامه داد: می‌دانیم بعد از نزول قرآن اولین بحث‌هایی که مطرح شده مباحث اعتقادی و ... بوده است و پیشینه بحث‌های اعتقادی پیش از بحث‌های ادبی است در این صورت اگر قرار است ما برای فهم قرآن پیش‌فرض نداشته باشیم، آیا می‌توانیم با فراگرفتن علوم مورد نیاز مفسر چنین کاری را انجام دهیم؟   محمدی‌مظفر تصریح کرد: در مورد رویت خداوند آیه «إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ: به پروردگارش نگران است» (قیامت، ۲۳) وجود دارد که از نظر مفسران اهل سنت بر اساس آن خداوند در روز قیامت دیده می‌شود.
عقل‌گراها مخصوص معتزله و شیعه قائل هستند که خداوند قابل رویت و دیدنی نیست و خود قرآن در آیه « لَا تُدْرِكُهُ الْأَبْصَارُ وَهُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصَارَ وَهُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ: چشمها او را درنمى‌يابند و اوست كه آنها را درمى‌يابد و او لطيف آگاه است» (الانعام، ۱۰۳) این مسئله را تصریح کرده است.
  وی افزود: در خصوص آیه « وَلَمَّا جَاءَ مُوسَى لِمِيقَاتِنَا وَكَلَّمَهُ رَبُّهُ قَالَ رَبِّ أَرِنِي أَنْظُرْ إِلَيْكَ قَالَ لَنْ تَرَانِي: چون موسى به ميعاد ما آمد و پروردگارش با او سخن گفت عرض كرد پروردگارا خود را به من بنماى تا بر تو بنگرم فرمود هرگز مرا نخواهى» (الاعراف، ۱۴۳) یکی از مباحث ادبی در ادبیات عرب ذیل بحث معنای حروف و حرف «لن» محل چالش واقع شده است، در ادبیات نظری هست که از جمله زمخشری دارد و معتقد است که «لن» در این آیه برای «تأبید» یا نفی ابدی و به معنای هرگز است.
یعنی انسان در دنیا و آخرت خداوند را نخواهد دید. منتقدین زمخشری ایراد گرفته‌اند که او به خاطر توجیه عقیده معتزلی‌اش در خصوص رویت خدا، «لن» را به این معنا گرفته است و ابن‌هشام نیز اشکال می‌کند که «لن» برای نفی ابد نیست و چنین معنایی در ذات این لفظ وجود ندارد.
اینجا به نظر می‌رسد بحث در خصوص «لن» ادبی باشد، اما در واقع این بحث متاثر از عقیده است. در دیگر بخش‌های علوم ادبی نیز این مسئله وجود دارد.   محمدی‌مظفر در پایان گفت: علوم ادبی از جمله صرف، نحو، معانی بیان و ... علوم خالص و مجرد از همه عوارض نیست و ادبیات فارغ از ایدئولوژی نیست و مخلوط با عقاید است، از این رو وقتی گفته می‌شود برای فهم باید پیش فرض‌ها را کنار بگذاریم، باید برخوردی انتقادی با بحث‌های ادبی داشته باشیم و با توجه به تاثیر این علوم از عقیده مولفان‌شان با نگاهی نقادانه از آنها استفاده کنیم.
 

کد خبر: 1133314  |  مشاهده خبر در منبع اصلی: فرارو
گردآوری اخبار بوسیله ربات جستجوگر پارست
راجع به ربات پارست بیشتر بدانید
به اشتراک بگذارید

آخرین خبرهای فرهنگي

زمانی که خودمان مسئول نباشیم نمی‌توانیم مطالبه گری کنیم ایلنا  ۲ ساعت پیش

زمانی که خودمان مسئول نباشیم نمی‌توانیم مطالبه گری کنیمبه گزار خبرنگار ایلنا، دومین شب نقره‌ای فیلمبرداران سینمای ایران با تجلیل از چند نفر از فیلمبرداران پیشکسوت سینمای ایران شامگاه سه شنبه 29 خرداد در موزه سینما برگزار شد. منوچهر شاهسواری مدیر عامل خانه سینما طی سخنانی در این مراسم  با اشاره به اینکه خانه سینما وطن  سینماگران است ...

سرنوشت برنامه «شبی با عبدی» چه شد؟/اختلاف مهران مدیری و رامبد جوان با اکبر عبدی! خبرگزاری فارس  ۳ ساعت پیش

«محمدحسین لطیفی» کارگردان برنامه «شبی با عبدی» در گفت‌وگو با خبرنگار رادیو و تلویزیون خبرگزاری فارس، درباره زمان شروع پخش این برنامه گفت: خلاف حرف‌ها و شایعاتی که شنیده شده و منتشر شده، این برنامه هیچ مشکلی نداشته است و بزودی از تلویزیون پخش می‌شود.وی با اشاره به...

قرارداد سالن‌های خصوصی مانند «گوش‌بُری سر گردنه» است خبرگزاری فارس  ۳ ساعت پیش

امین میری کارگردان تئاتر و بازیگر سینما،‌تئاتر و تلویزیون که سال گذشته نمایش «شلتر» او بسیار مورد توجه مخاطبان تئاتر قرار گرفت، درباره برنامه‌های سال جاری خود به خبرنگار تئاتر خبرگزاری فارس گفت: فعلا تئاتر جدیدی را شروع نکردم چون درگیر کار در یک فیلم سینمایی از خانم نرگس آبیار هستم.وی...

چه کسانی زیراب مجری معروف تلویزیون را زدند شبکه ایران  ۴ ساعت پیش

برای دریافت اینکه صدا و سیما چه نسبتی با شبکه های اینترنتی دارد و چه حقی بر نظارت بر آنان لازم است ابتدا نگاهی به پیشینه این دو بیندازیم. تولید محتوا در شبکه های اینترنتی در حال حاضر ۱۷ شرکت در ایران در زمینه سرویس‌های ویدیو هنگام درخواست فعالیت می‌کنند. این به معنای آن است که در فاصله کوتاهی...

وقتی بزرگداشت‌ها دیر می‌شود/ برای رسیدن به رئیس خانه سینما باید از ۵ منشی عبور کرد خبرگزاری فارس  ۴ ساعت پیش

به گزارش خبرنگار سینمایی خبرگزاری فارس، دومین جشن شب نقره‌ای فیلمبرداران سینمای ایران امشب (سه‌شنبه 29 خرداد) با حضور جمعی از فیلمبرداران سینمای ایران در موزه سینما برگزار شد. تورج منصوری رئیس انجمن فیلمبرداران سینمای ایران در ابتدای این مراسم گفت: مهرداد فخیمی و فوتش باعث شد که تعدادی...

عکس دسته جمعی هنرمندان در روسیه آفتاب نیوز  ۶ ساعت پیش

آفتاب‌‌نیوز :

گرامیداشت قربانیان خشونت انگلیس/ هنرمند استرالیایی سه روز مدفون شد جام نیوز  ۷ ساعت پیش

به گزارش سرویس فرهنگی جام نیوز، یک هنرمند استرالیایی در اقدامی نمادین، یاد قربانیان خشونت های انگلیسی ها در استرالیا را گرامی داشت.   به نوشته ژاپن تایمز، "مایک پار" 73 ساله خود، را به مدت سه روز در یک جعبه فولادی زیر یکی از جاده های پر تردد استرالیا دفن کرد.   براساس این گزارش،...

جمشید مشایخی در بیمارستان بستری شد آفتاب نیوز  ۷ ساعت پیش

آفتاب‌‌نیوز : سام مشایخی پسر جمشید مشایخی درباره حال جسمانی این هنرمند گفت: پدر را ظهر دیروز(۲۸ خرداد) به دلیل برخی مشکلات به بیمارستان منتقل کردیم که پس از مراجعه به بیمارستان و انجام آزمایشات، پزشک ایشان تشخیص دادند که بستری شوند. او ادامه داد: جمشید مشایخی اکنون در بخش مراقبت‌های ویژه بیمارستان...

بستری شدن دوباره جمشید مشایخی در بیمارستان شبکه ایران  ۷ ساعت پیش

ایران آنلاین /سام مشایخی پسر جمشید مشایخی درباره حال جسمانی این هنرمند گفت: پدر را ظهر دیروز(۲۸ خرداد) به دلیل برخی مشکلات به بیمارستان منتقل کردیم که پس از مراجعه به بیمارستان و انجام آزمایشات، پزشک ایشان تشخیص دادند که بستری شوند. او ادامه داد: جمشید مشایخی اکنون در بخش مراقبت‌های ویژه...

برنامه شرکت مد ایرانی برای حضور در اروپا جام نیوز  ۸ ساعت پیش

به گزارش سرویس فرهنگی جام نیوز، پایگاه دبلیو دبلیو دی، نوشته قرار است یک شرکت مد ایرانی در اروپا حضور پیدا کند.   براساس این گزارش، شرکت "ایده فارسی" که در تهران مستقر است به دنبال حضور در اروپا و ارائه کارهای خود در قاره سبز است.   براساس این گزارش، این شرکت روز سه شنبه فاش ساخت...

ارسال برای دوستان

پخش اخبار زنده