تعداد بازدید: ۱۴
تاريخ انتشار: جمعه،۴ خرداد ۱۳۹۷
ساعت انتشار: ۱۵:۲۵
آب، مولفه ای که می تواند آغازگر بحران های منطقه باشد
نویسنده: هادی تقی پور اردشیری، مدرس دانشگاه و کارشناس ارشد سیاست خارجی و روابط بین الملل دیپلماسی ایرانی: آب به عنوان مهم ترین عامل استمرار حیات بر روی کره زمین محسوب می شود که بودنش را چندان توجه نمی کنند ولی نبود آن بحران اساسی خواهد بود. در خوشبینانه ترین حالت در صورت وجود آب ولی ناسالم سازی آن باز هم در چرخه حیات دگردیسی حاصل خواهد شد.
منطقه خاورمیانه یکی از مناطق استراتژیک جهان است که از دیرباز با مشکل کم آبی مواجه بوده و در سال های اخیر بر شدت کم آبی با تغییرات آب و هوایی زمین افزوده شده است. اما متاسفانه علارغم همه اهمیت آن توجه درخوری برای نیل به داشتن یک برنامه مدون و مشخص میان دولی به ویژه میان دولت های خاورمیانه صورت نگرفته و به نظر می رسد همگرایی در این زمینه علارغم ماهیت زیستی آن دستخوش هیدورپولیتیک شده است.
در جنگ هایی که در خاورمیانه صورت پذیرفت جهان بارها شاهد آتش زدن اسکله و سکوهای ذخایر نفتی درون خشکی و دریا و بستن سد ها و تخریب منابع آب برخی سرزمین ها که مصداق آن فعالیت های سبعانه داعش در این زمینه بوده است صورت گرفت. اما علارغم علم به این فعالیت های تخریبی آبی-زیستی سازمان های بین المللی برنامه عملیاتی کاآمدی چه با کاربست های اقناعی، تشویقی و چه تنبیهی نداشته اند.
به نظر می رسد این عنصر حیاتی شدیدا دستخوش سیاست های خصمانه ملی گرایانه قرار گرفته است و این در حالی است که سفره زیر زمینی آب ها همچون سطوح زلزله ارتباط تنگاتنگی با کشورها دارند و این حق انسانی هیچ کشوری نیست که بر مشکلات آشامیدنی و آبی یکدیگر بیفزایند. تامین منابع آب از جمله نیاز های اساسی جهان در دهه های آینده است.
نتایج گزارشی که به تازگی منتشر شده نشان می دهد دست کم سی و سه کشور تا سال ۲۰۴۰ در معرض بحران آب قرار خواهند گرفت. این مسئله می تواند به تشدید تنش ها در کشورهایی که درگیر مناقشات هستند، منجر شود. محققان موسسه «منابع جهانی» با استناد به مجموعه ای از الگوهای آب و هوایی و نیز سناریوهای اجتماعی-اقتصادی، بحران آب را در یکصد و شصت و هفت کشور جهان طبقه بندی کرده اند.
۹ کشوری که طی بیست و پنج سال آینده از نظر منابع آبی در بحرانی ترین وضعیت قرار خواهند گرفت در منطقه خاورمیانه واقع شده اند: بحرین، کویت، فلسطین، قطر، امارات عربی متحده، اسرائیل، عربستان سعودی، عمان و لبنان.(1)   حل مسائل آب نیازمند شناخت آسیب ها و عواملی است که این پدیده را رقم زده است می باشد.
در خصوص مشکل آب ایران عمده نظرهای کارشناسان به عدم مدیریت صحیح ذخایر آبی و کشاورزی بی رویه بر می گردد. به هر ترتیب با آسیب شناسی و بررسی اهم مشکلات موجود در زمینه آب خاورمیانه می توان در سیاست گذاری ها و مدیریت مصرف بهتر عمل کرد. در همین راستا به اهم چالش های موجود اشاره می شود.   افزایش جمعیت در خاورمیانه و نیاز به آب بیشتر توسعه اقتصاد و مصرف انرژی و آب بیشتر تغییرات آب و هوایی و گرم شدن کره زمین که موجب تبخیر بیشتر آب شده است عدم توسعه منابع آبی بدلیل کمبود فن آوری عدم وجود آموزش کافی در زمینه مصرف بهیه آب عدم فرهنگ سازی و آگاهی بخشی عمومی در سطح خاورمیانه عدم وجود نهاد کنترل و نظارت بر مصرف آب کشورها عدم همکاری کشورهای منطقه در این زمینه بدلیل تاثیرات ناشی از چالش های سیاسی سدسازی های بی رویه و بدون در نظر گرفتن چرخه آب منطقه ای عدم تفکیک آب آشامیدنی با غیرآشامیدنی عدم حفاظت از سفره های زیرزمینی عدم آینده نگری در زمینه مدیریت بهینه آب عدم بسترسازی مناسب برای ممانعت از هدر رفت آب   گام دوم پس از آسیب شناسی برنامه ریزی صحیح برای حل مشکلات و معضلات آبی است.
سازمان های بین المللی در این مرحله می توانند نقش فعالانه ای را برای تسهیل حل چالش ها ایفا کنند. اگرچه یکی از محدودیت هایی که سازمان های بین المللی همیشه با آن مواجهه بوده اند مسئله عدم پذیرش رهنمودهای سازمان ها به کشورها بوده است. به هر روی به واسطه حیاتی بودن مسئله آب در خاورمیانه ضروری است با بهره گیری از حداکثر ظرفیت سازمان های بین المللی به مسئله آب خاورمیانه پرداخته شود.
در ذیل به برخی از راهکارهایی که به نظر نویسنده مفید واقع می شود اشاره می گردد: آموزش مصرف صحیح آب جداسازی آب شرب از آب غیرشرب طی لوله کشی های مجدد برای خانوارها ضرورت ایفای نقش فعالانه تر سازمان های بین المللی آب در مقام میانجی کشورهای خاورمیانه ایجاد برنامه ریزی بلندمدت منطقه ای در زمینه آب تلاش برای تفکیک مسائل فنی و زیست محیطی از مسائل سیاسی در خاورمیانه بکارگیری از فن آوری های نوین جهت احیاء سفره های زیرزمینی جلوگیری از هدررفت بی رویه آب توسط صنایع و خانواده ها ممانعت از کشت غرقابی و کاشت محصولات نیازمند آب فراوان و جایگزین نمودن محصولات مزیتی نیازمند آب کم ایجاد بسترهای مناسب و زه کشی بتنی بجای خاکی و شنی در راستای حفاظت و کمتر تبخیر شدن آب فرهنگ سازی از طریق رسانه ها و هشداردهی جدی در خصوص بحران آب آینده افزایش قیمت آب  به عنوان یکی از مولفه های فرهنگ سازی ایجاد فرصت هایی برای گفتگوی اندیشمندان و مدیران منطقه ای در زمینه اتخاذ سیاست های همگون و هم راستا برای حفاظت و نگهداری آب ها ایجاد تصفیه خانه های بیشتر جلوگیری آز آلودگی منابع آبی    افزایش کمک های مالی سازمان های بین المللی و تلاش برای تشویق کشورها به این مقوله دسترسی به آب خود به یکی از مهم ترین مسائل آب در خاورمیانه مبدل شد که در این میان کشورها همسایه همچون ترکیه، سوریه، عراق، سودان، اتیوپی و مصر به شدت از یکدیگر تاثیر پذیرفته اند.
به طور کلی در ارتباط با بحران آب در منطقه آسیای جنوب غربی، چهار طرف اصلی وجود دارند که عبارتند از: 1- طرف ایرانی؛ 2- طرف عربی؛ 3- طرف ترک؛ 4- طرف اسرائیلی(2). از این میان طرف ترک و اسرائیلی با بحران آب کمتری مواجه هستند. نکته حائز اهمیت آن که آب در حال تغییر کاربری شدید به عنوان یک مولفه امنیتی است و بدین جهت توجه خاصی را بیش از پیش می طلبد.
روزنامه واشینگتن پست در تیرماه ۱۳۹۳، اعلام داشت ایران در بین ۲۴ کشوری قرار دارد که وضعیت آب در آنها خطرناک است. واشینگتن پست، بحران ایران را ناشی از برنامه ریزی نادرست در دوران جمهوری اسلامی دانست.(3) همچنین یک تحقیق مستقل ۱۰ تن از متخصصان ایرانی حوزه مدیریت منابع آب که در آمریکای شمالی و انگلستان تحصیل کرده اند نشان می دهد که دلیل اصلی کاهش ۸۰ درصدی حجم آب دریاچه ارومیه طی چهار دهه اخیر که سطح آب آن را در ابتدای مهر ماه امسال به حدود ۱۰ درصد سطح اولیه آن در سال ۱۳۵۱ شمسی کاهش داده، فعالیتهای انسانی و توسعه سازه ای بی رویه در این حوضه آبریز بوده و تأثیر خشکسالی و تغییرات آب و هوایی در منطقه در حدی نبوده که بتواند تغییرات سطحی و حجمی این چنینی در دریاچه ایجاد کند.
در نتیجه این پژوهش، احیای فیزیکی دریاچه ارومیه ممکن دانسته شده اما چنین فرایندی را مشروط به یک خواست سراسری سیاسی و اقتصادی درنظرگرفته است که در طی سالهای طولانی به نتیجه خواهد رسید.(4) در پایان آنکه در منطقه استراتژیک خاورمیانه که فی نفسه بحران زا است و در سال های اخیر آنارشی و جنگ به حد بالایی رسیده است، بحران آب به طرز فراوانی این بحران ها را تشدید خواهد کرد.
فعالیت های گروه های تروریستی در منطقه خاصی صورت می پذیرد و آسیب های آن بیشتر برای مردم آن منطقه ملموس است اما  خشکسالی و بی آبی بحرانی خواهد بود که گریبانگیر همه مردم منطقه خواهد شد. لذا هم سازمان های بین المللی و هم کشورهای منطقه جنوب غرب آسیا ضروری است تلاش کنند تا با اتخاذ تصمیم های یکپارچه و مناسب از بروز فاجعه های انسانی دیگر پیشگیری کنند.
    منابع (1) http://fa.euronews.com/2015/08/26/water-stress-expected-to-soar-warns-world-resources-report بزی، خدارحم و همکاران، (2010)، بحران آب در خاورمیانه (چالش ها و راهکار ها)، مجموعه مقالات چهارمین کنگره بین المللی جغرافی دانان جهان اسلام، 11 https://fa.wikipedia.org/wiki ((تبرئه «خشکسالی» از قتل دریاچه ارومیه/انگشت اتهام به سوی مدیریت نامناسب)) ایسنا، چهارشنبه ۱۵ بهمن ۱۳۹۳.
بازبینی شده در چهارشنبه ۱۵ بهمن ۱۳۹۳.    

کد خبر: 1134069  |  مشاهده خبر در منبع اصلی: دیپلماسی ایران
گردآوری اخبار بوسیله ربات جستجوگر پارست
راجع به ربات پارست بیشتر بدانید
به اشتراک بگذارید

آخرین خبرهای سياسي

آخرین خبر طرح ممنوعیت به کارگیری بازنشستگان از زبان کدخدایی + جزئیات نامه  ۴ دقیقه پیش

به گزارش نامه نیوز، عباسعلی کدخدایی سخنگوی شورای نگهبان با اشاره به بررسی طرح ممنوعیت به کارگیری بازنشستگان در جلسه امروز شورای نگهبان، گفت: خوشبختانه اعضای شورای نگهبان در این جلسه به طرح مذکور نظر موافق داشتند و کلیات آن را تایید کردند.کدخدایی  تاکید کرد: در بررسی این طرح فقط دو سوال جزئی باقی...

دریادار سیاری: فضای مجازی ابزار دشمن است نامه  ۴ دقیقه پیش

به گزارش نامه نیوز، مراسم جشن ایثار، صبح امروز چهارشنبه ۲۴ مرداد با حضور سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، امیردریادار سیاری، فرمانده نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی و حجت‌الاسلام انصاری مشاور وزیر ارشاد در امور ایثارگران در سالن سینمایی وزارت ارشاد برگزار شد.بر اساس این گزارش دریادار سیاری...

موعد قانونی حضور رئیس‌جمهور در مجلس مشخص نشده است خبرگزاری برنا  ۶ دقیقه پیش

موعد قانونی حضور رئیس‌جمهور در مجلس مشخص نشده است به گزارش گروه سیاسی خبرگزاری برنا، «حسینعلی امیری»، معاون پارلمانی رئیس‌جمهور، در حاشیه جلسه هیات دولت این هفته در جمع خبرنگاران در ارتباط با موضوع سوال نمایندگان مجلس از رئیس‌جمهور اظهار کرد: براساس قانون آیین نامه داخلی مجلس از زمانی که سوال اعلام وصول می‌شود...

شورای نگهبان قانون ممنوعیت بازنشستگان را رد کرد؟ آفتاب نیوز  ۱۱ دقیقه پیش

آفتاب‌‌نیوز : نظر نهایی شورای نگهبان درباره قانون بازنشستگان جمع بندی شده است و عباسعلی کدخدایی در بخش خبری 14:30 شبکه خبر نظر نهایی شورای نگهبان در این باره را اعلام خواهد کرد. البته سخنگوی شورای نگهبان اعتقاد دارد این طرح ابهاماتی دارد .به نظر می رسد طرحی که انقلابی در به کارگیری نسلی جوان در مدیریت...

جهانگیری: مذاکره با آمریکا پذیرفتنی نیست آفتاب نیوز  ۱۱ دقیقه پیش

آفتاب‌‌نیوز : معاون اول رییس جمهوری گفت: به تصدیق غالب نخبگان کشور در مقطع کنونی با توجه به سیاست های خصمانه و توأم با بی احترامی دولت آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران مذاکره با این کشور پذیرفتنی نیست.اسحاق جهانگیری شامگاه سه شنبه در جلسه هم اندیشی با روسای 13 دانشگاه برتر کشور و برخی از اساتید دانشگاه...

مشکل اصلی ما در اجرای قانون حقوق شهروندی است شبکه ایران  ۱۵ دقیقه پیش

ایران آنلاین / این وکیل دادگستری،با اشاره به انتشار نخستین گزارش سالانه «پیشرفت‌ها و راهکارهای رفع موانع تحقق حقوق شهروندی» اظهار کرد: در کشور ما کارهای صورت نگرفته زیاد است، اما در رابطه با منشور حقوق شهروندی چندین قانون داشتیم که از جمله آن اصول متعدد قانون اساسی که به حقوق ملت و...

افزایش قیمت گوشت به دلیل واردات متوقف شد ایرنا  ۲۵ دقیقه پیش

محمد مشکورزاده روز چهارشنبه در گفت وگو با ایرنا با اشاره به افزایش قیمت گوشت قرمز افزود:یکی از سیاست ها برای تنظیم بازار و کاهش قیمت گوشت قرمز، واردات گوشت گوسفندی گرم و سرد بوده است.وی گفت: هم اکنون به صورت هفتگی گوشت گوسفندی گرم از آسیای میانه و استرالیا و گوشت منجمد از برزیل وارد می شود.به گفته وی،...

ابهام در مورد آینده حضور مسی در تیم ملی آرژانتین ایرنا  ۲۵ دقیقه پیش

به گزارش ایرنا، روزنامه کلارین آرژانتین روز چهارشنبه نوشت: آلبی سلسته کاروان به هم ریخته ای را برای بازی های جام جهانی 2018 راهی روسیه کرد و با عملکرد نه چندان قابل قبول در مرحله یک هشتم نهایی با نتیجه 4 – 3 مغلوب فرانسه قهرمان جام شد و از دور بازی ها کنار رفت، اتفاقی که منجر به اخراج «خورخه سامپائولی»...

تاریخ دقیق حضور رئیس‌جمهور در مجلس هنوز تعیین نشده است ایلنا  ۲۶ دقیقه پیش

تاریخ دقیق حضور رئیس‌جمهور در مجلس هنوز تعیین نشده استبه گزارش خبرنگار سیاسی ایلنا، حسینعلی امیری در حاشیه نشست هیات دولت در جمع خبرنگاران در ارتباط با موضوع سوال نمایندگان مجلس از رئیس‌جمهور گفت: براساس قانون آیین‌‌نامه داخلی مجلس از زمانی که سوال اعلام وصول می‌شود، آقای رئیس‌جمهور یک ماه وقت دارد تا در مجلس حضور پیدا کند که رئیس...

ارسال برای دوستان

پخش اخبار زنده