تعداد بازدید: ۱۵
تاريخ انتشار: چهارشنبه،۳۰ خرداد ۱۳۹۷
ساعت انتشار: ۰۱:۲۸
روایت جامعه شناس فقید از شریعتی/ پدر فکری نسل ما
شریعتی برای بسیاری از ما نقش پدر فکری را دارد و ما نزد او تلمذ کرده‌ایم و از او اندیشیدن و نگاه نقادانه و عمق فکر را آموخته‌ایم. شریعتی شاید جزو نخستین روشنفکرانی است که در ایران و برای ایران اندیشید و سعی کرد فراتر از قالب فکری خود، قالبی گذارد و با نگاه ترکیبی و خلاقانه به میراث فکری ایران و اسلام و جهان پرداخت و توانست سنتزهای جالبی در زمینه‌های مختلف عرضه کند.
اما همیشه در داستان پدر و پسر قدری عصیان هم هست؛ همان کاری که شریعتی نسبت به نسل‌های قبلی و پدران فکری خود کرد و از فرزندان خود نیز این انتظار را  داشته است. فرزندان شریعتی تنها محدود به فرزندان بیولوژیک او نمی‌شود؛ بلکه شامل همه ما می‌شود که بتوانیم گفت‌وگوی نقادانه‌ای را پیش ببریم.
شریعتی در الگویی که ارائه داد ۵۰ درصد به «امر اجتماعی» توجه کرده است اما در 50 درصد دیگر از «امر اجتماعی» تا حدی غفلت کرده است. اگر قرار است «گرایش نوشریعتی» وجود داشته باشد طرفداران این گرایش باید توجه خود را به «امر اجتماعی» کامل کنند. منظور از «امر اجتماعی» مناسباتی است که بالفعل و به‌طور خاص در ایران وجود دارد و زندگی ما را شکل می‌دهد.
شرایط کنونی ما «استمرار در امر اجتماعی» را می‌طلبد. امروزه امر اجتماعی معلق شده است؛ هم از طرف انقلابیون، هم از سوی اپوزیسیون «امر اجتماعی» به حاشیه رفته است که دلایل متعدد دارد. یک دلیلش این است که در سنت مبارزه سیاسی ما تفکیک «امر سیاسی» از «امر اجتماعی» وجود نداشته است.
در حالی که اگر مبارزه انجام می‌دهیم باید در قلمرو «امر سیاسی» باشد نه قلمرو «امر اجتماعی»؛ باید برای «امر اجتماعی» حرمتی  قائل شویم و در عین حال مبارزه هم کنیم. این در حالی است که همیشه مبارزه کردن برای ما به این معنی بوده که کل افق زندگی اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی را دگرگون کنیم و حتی در مواردی تا اعماق وجود افراد برویم تا آن را هم دگرگون کنیم.
شاید تنها در سنت ما باشد که انقلاب معانی عجیب و غریبی یافته است. به تعبیری وقتی ما دعوای سیاسی می‌کنیم در عین حال دعوای اجتماعی و فرهنگی هم می‌کنیم حتی در لایه‌های وجودی هم دعوا ایجاد می‌کنیم و این امر از ناتوانی ما نشأت می‌گیرد. پس ضرورت دارد از این مرحله عبور کنیم و مبارزه را به «امر سیاسی» محدود کنیم و به نحوی با «امر اجتماعی» هم پیوند برقرار کنیم.
به‌نظر می‌رسد شریعتی در مرحله‌ای که می‌خواهد انقلاب را آسیب‌شناسی کند که «چرا انقلاب لازم است» در این مرحله به «امر اجتماعی» توجه می‌کند ولی در مرحله‌ای که می‌خواهد «استراتژی تغییر» را بگوید به «امر اجتماعی» بی‌توجه می‌شود و استراتژی تغییر را در زمینه انسان‌شناسی جست‌وجو می‌کند! به عبات دیگر، شریعتی مشکلات را «جامعه‌شناسی» و راه‌حل‌ها را «انسان‌شناسی» می‌بیند از همین رو است که وقتی صحبت از راه‌حل می‌کند بیشتر به «انسان‌ها» توجه دارد.
در تجربه ایران تعلیق «امر اجتماعی» را می‌توان بارها دید. یک راه تعلیق «امر اجتماعی» این است که ایدئولوژی را مطرح کنیم که «غیر تاریخی» باشد. ایدئولوژی که «تاریخی» است دعوای سیاسی را مطرح می‌کند و در برابر آن هم برنامه‌هایی برای ارائه دارد.
اما ایدئولوژی که «غیر تاریخی» است اساساً به وضع موجود توجهی ندارد و حتی خواهان تغییر وضع موجود هم نیست؛ بیش از اینکه بخواهد وضع موجود را تغییر دهد به‌دنبال «اتوپیا» است که آن اتوپی هم از این «وضعیت غیر تاریخی» نشأت گرفته است. وقتی قرار است جامعه مناسبی تحقق یابد که ممکن است مدینه فاضله، امت یا جامعه سوسیالیستی و.
.. باشد؛ به این معنا که قرار نیست در این جامعه خاص که موجود است تغییر خاصی ایجاد شود، بلکه قرار است چیز دیگری در آن تحقق پیدا کند که این امر دعوا را غیرتاریخی می‌کند. یعنی مثلاً در سال ۱۳۵۰ دعوای رژیم و مردم را تبدیل به دعوای هابیل و قابیل می‌کند و این دعوا ممکن است از حرکت روح به معنای هگلی خودش باشد که دارد دگرگونی ایجاد می‌کند.
یعنی بر دعواهای ملموس عناوینی می‌گذارد که باعث می‌شود از «امر اجتماعی» فاصله بگیریم؛ یعنی بر مبانی دیگری بایستید تا از آنجا بخواهید جامعه را ببینید. شریعتی «امر اجتماعی» را آنجا به رسمیت می‌شناسد که می‌خواهد نقاط اسارت را پیدا کند. جامعه‌شناسی به‌شما کمک می‌کند نقاط اسارت را پیدا کنید؛ از خودبیگانگی انسان در برابر کار، مذهب، ملیت و هویت.
شاه کلید واژه شریعتی «از خودبیگانگی» بود که همه جا آن را جست‌وجو می‌کند. جامعه‌شناسی زندان انسان را به انسان نشان می‌دهد و نشان می‌دهد کجا در برابر آنها مقاومت می‌شود. از نظر شریعتی، جامعه‌شناسی، بیان مشکل است. جامعه نجات بخش نیست بلکه اسیرکننده است و این نگاه ۵۰ درصدی شریعتی نسبت به «امر اجتماعی» است؛ موقعی که از «امر اجتماعی» صحبت می‌کند می‌گوید این امر اجتماعی چه بد است.
اما وقتی می‌خواهد شما را آزاد کند از انقلاب وجودی و تغییر ذاتی و انقلاب جوهری صحبت می‌کند؛ اینجا می‌بینید راه‌حل‌هایش بیش از اینکه جامعه‌شناختی باشد، انسان‌شناختی است. تعارض بین مشکلات جامعه‌شناسی و راه‌حل انسان‌شناختی چیزهایی است که باید در «نو شریعتی» از آن احتراز کرد.
حال که بسیاری از راه‌حل‌ها می‌تواند در «شناخت جامعه» باشد بسیاری از روشنفکران ما نمی‌دانند در کدام جامعه زندگی می‌کنند؛ هم کسانی که در ایران هستند و هم کسانی که در خارج از کشور زندگی می‌کنند. سرنوشت تاریخی ما چنین بوده است که بر اثر سنت فرهنگی عمیق و طولانی که عمدتاً جنبه وجودی داشته است، باعث شده که راه‌حل مسائل اجتماعی را در «ایجاد انقلاب ذهنی در افراد» می‌دانیم.
در حالی که راه‌حل مسائل اجتماعی، خودشان باید «اجتماعی» باشند. این تغییر نگرشی است که به آن نیاز داریم تا نسبت به «امر اجتماعی» حس مراقبت پیدا کنیم؛ یعنی مراقب آنچه داریم، باشیم و آن را بهبود ببخشیم. در حالی که بازتاب اجتماعی نگرش مبتنی به «انقلاب ذهنی» در درون وجدان ما «انفجار اجتماعی» است؛ یعنی از دست رفتن همه چیز و باز از صفر شروع کردن.
دقیقاً آنچه تاریخ ما بارها آن را تجریه کرده است. *گزیده‌ای از سخنرانی مرحوم دکتر سید محمدامین قانعی‌راد در همایش «اکنون ما و شریعتی» که 29 خرداد ماه 96 در دانشگاه تربیت مدرس ارائه شد.   ایران آنلاین / کلمات کلیدی شریعتی قانعی را د

کد خبر: 1165720  |  مشاهده خبر در منبع اصلی: شبکه ایران
گردآوری اخبار بوسیله ربات جستجوگر پارست
راجع به ربات پارست بیشتر بدانید
به اشتراک بگذارید

آخرین خبرهای اجتماعي

احساس خستگی، نشانه یک بیماری خطرناک است خبرگزاری برنا  ۲۸ دقیقه پیش

احساس خستگی، نشانه یک بیماری خطرناک است به گزارش گروه اجتماعی خبرگزاری برنا، در اینجا ۷ مورد از متداول‌ترین مشکلاتی که باید درباره‌اش بدانید، آورده‌ شده است. کم خونی خستگی ناشی از کم خونی به دلیل کمبود گلبول‌های قرمز خون است، که اکسیژن را از ریه‌ها به بافت‌ها و سلول‌ها می‌رساند، که...

جایزه ناسا به تنبل‌ترین‌ آدم‌ها خبرگزاری برنا  ۲۸ دقیقه پیش

جایزه ناسا به تنبل‌ترین‌ آدم‌ها به گزارش گروه اجتماعی خبرگزاری برنا، در این طرح کاربر حدود 70 روز روی تختخوابی دراز می کشد و در نهایت نیز هزاران دلار دریافت می کند. شاید در نگاه اول تصور کنید حاضرید برای دریافت هزاران دلار ساعت ها روی تخت خود دراز بکشید. اما به این موضوع فکر کنید که ساعت ها بدون هیچ تفریح خاصی روی تخت...

رئیس‌کل دادگستری اصفهان نتیجه پرونده حادثه تصادف محور نطنز به کاشان را اعلام کند آنا  ۵۶ دقیقه پیش

رئیس قوه قضائیه تأکید کرد: ضروری است رئیس‌کل دادگستری استان اصفهان نظارت لازم را در رسیدگی سریع به پرونده حادثه به‌عمل آورده و نتیجه را اعلام نماید. به گزارش گروه اجتماعی خبرگزاری آنا از روابط عمومی قوه قضائیه، آیت‌الله صادق آملی...

١٨ کشته و زخمی در سوانح جوی! ایلنا  ۶ ساعت پیش

١٨ کشته و زخمی در سوانح جوی!به گزارش ایلنا، مجتبی خالدی سخنگوی سازمان اورژانس کشور گفت: در ٢ روز اخیر ٢٧و٢٨ شهریور ٩٧ بر اثر تند باد ،سیل و صاعقه ۵ نفر کشته و ١٣ نفر مصدوم شدند. وی افزود:مصدومان از استان های تهران، البرز،خراسان جنوبی،سمنان،گلستان، فارس ، کهگیلویه و بویراحمد و لرستان ،  که به تفکیک البرز ۲ نفر ( هشتگرد –...

تاسوعا؛ روزی که طمع قدرت، غربت حسین(ع) را تکمیل کرد + تصاویر و مداحی ادیان نیوز  ۶ ساعت پیش

به گزارش ادیان نیوز، در کربلا تا روز نهم محرم خبری از جنگ نبود. سپاهیان دشمن مانع حرکت امام حسین(ع) به کوفه شده بودند و اصرار می کردند که ایشان با یزید بیعت کند و امام هم نمی پذیرفت. روز نهم که تشنگى اصحاب کاروان جدى شد، امام یک سپاه پنجاه نفرى را با بیست ظرف آب به فرماندهى عباس بن علی برادرش و نیز...

پربحث‌ترین اخبار خبرگزاری فارس در 28 شهریورماه خبرگزاری فارس  ۶ ساعت پیش

پربحث‌ترین اخبار خبرگزاری فارس در روز گذشته (‌چهارشنبه 28 شهریورماه ) در قسمت پایین قابل مشاهده است روایت «جان کری» از خواسته طرف ایرانی در «لوزان» وزیر امور خارجه سابق آمریکا در کتاب خاطراتش ادعا کرد وزیر خارجه ایران، در آستانه تفاهم لوزان قصد داشت از انتشار علنی سندی درباره این تفاهم جلوگیری کند....

پربیننده‌ترین اخبار خبرگزاری فارس در 28 شهریورماه خبرگزاری فارس  ۶ ساعت پیش

پربیننده‌ترین اخبار خبرگزاری فارس در روز گذشته (چهارشنبه 28 شهریورماه ) را در اینجا مشاهده می‌کنید: درد دل مادر شهید مدافع حرم افغانستانی با رهبر انقلاب مادر شهید مدافع حرم افغانستانی خطاب به رهبر انقلاب گفت: پسرم را در حالی که مثل اباالفضل دست نداشت و مثل اربابش سر نداشت، برایمان هدیه آوردند. روایت...

امدادرسانی به ٢٤٥ نفر در جریان توفان امروز/ ٣ نفر در شاهرود مفقود شدند ایلنا  ۷ ساعت پیش

امدادرسانی به ٢٤٥ نفر در جریان توفان امروز/ ٣ نفر در شاهرود مفقود شدندمرتضی سلیمی در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا، درباره تلفات ناشی از سیل و رعد و برق عصر امروز ٢٨ شهریور گفت: ٨ استان آذربایجان شرقی، غربی، اردبیل، خراسان شمالی، سمنان، گلستان، مازندران و همدان دچار سیل و آب گرفتگی شده‌اند. وی با اشاره به مناطق امدادرسانی شده گفت: به ۹ شهر و روستا و ٢٤٥ نفر امدادرسانی...

ارائه خدمات اورژانس تهران به ۴۶ نفر در روز تاسوعای حسینی ایلنا  ۷ ساعت پیش

ارائه خدمات اورژانس تهران به ۴۶ نفر در روز تاسوعای حسینیبه گزارش ایلنا، رئیس مرکز اورژانس تهران از ارائه خدمات به ۴۶ نفر در روز تاسوعای حسینی خبر داد.  پیمان صابریان، افزود: از ۴۶ نفر مراجعه کننده به نیروهای اورژانس ٣۶ نفر در محل درمان شدند و ١٠ نفر به بیمارستان انتقال یافتند. وی در پایان گفت: در زمان عزاداری  تعداد ١٣۴ دستگاه آمبولانس و١٢٩ دستگاه...

مراسم عزاداری شب عاشورای حسینی (ع) با حضور رهبر معظم انقلاب اسلامی برگزار شد خبرگزاری فارس  ۸ ساعت پیش

به گزارش گروه سیاسی خبرگزاری فارس ، در این مراسم، حجت‌الاسلام والمسلمین عالی با اشاره به عظمت حادثه کربلا، گفت: ایمان و یقین حضرت سیدالشهدا علیه‌السلام به گونه‌ای بود که ایشان آرام‌ترین شخص در روز عاشورا بودند و این حادثه بزرگ، ذره‌ای ایشان را مضطرب و پریشان نکرد. آقای عالی افزود: در نگاه توحیدی شکست...

ارسال برای دوستان

پخش اخبار زنده