تعداد بازدید: ۱۲
تاريخ انتشار: چهارشنبه،۳۰ خرداد ۱۳۹۷
ساعت انتشار: ۰۱:۲۸
روایت جامعه شناس فقید از شریعتی/ پدر فکری نسل ما
شریعتی برای بسیاری از ما نقش پدر فکری را دارد و ما نزد او تلمذ کرده‌ایم و از او اندیشیدن و نگاه نقادانه و عمق فکر را آموخته‌ایم. شریعتی شاید جزو نخستین روشنفکرانی است که در ایران و برای ایران اندیشید و سعی کرد فراتر از قالب فکری خود، قالبی گذارد و با نگاه ترکیبی و خلاقانه به میراث فکری ایران و اسلام و جهان پرداخت و توانست سنتزهای جالبی در زمینه‌های مختلف عرضه کند.
اما همیشه در داستان پدر و پسر قدری عصیان هم هست؛ همان کاری که شریعتی نسبت به نسل‌های قبلی و پدران فکری خود کرد و از فرزندان خود نیز این انتظار را  داشته است. فرزندان شریعتی تنها محدود به فرزندان بیولوژیک او نمی‌شود؛ بلکه شامل همه ما می‌شود که بتوانیم گفت‌وگوی نقادانه‌ای را پیش ببریم.
شریعتی در الگویی که ارائه داد ۵۰ درصد به «امر اجتماعی» توجه کرده است اما در 50 درصد دیگر از «امر اجتماعی» تا حدی غفلت کرده است. اگر قرار است «گرایش نوشریعتی» وجود داشته باشد طرفداران این گرایش باید توجه خود را به «امر اجتماعی» کامل کنند. منظور از «امر اجتماعی» مناسباتی است که بالفعل و به‌طور خاص در ایران وجود دارد و زندگی ما را شکل می‌دهد.
شرایط کنونی ما «استمرار در امر اجتماعی» را می‌طلبد. امروزه امر اجتماعی معلق شده است؛ هم از طرف انقلابیون، هم از سوی اپوزیسیون «امر اجتماعی» به حاشیه رفته است که دلایل متعدد دارد. یک دلیلش این است که در سنت مبارزه سیاسی ما تفکیک «امر سیاسی» از «امر اجتماعی» وجود نداشته است.
در حالی که اگر مبارزه انجام می‌دهیم باید در قلمرو «امر سیاسی» باشد نه قلمرو «امر اجتماعی»؛ باید برای «امر اجتماعی» حرمتی  قائل شویم و در عین حال مبارزه هم کنیم. این در حالی است که همیشه مبارزه کردن برای ما به این معنی بوده که کل افق زندگی اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی را دگرگون کنیم و حتی در مواردی تا اعماق وجود افراد برویم تا آن را هم دگرگون کنیم.
شاید تنها در سنت ما باشد که انقلاب معانی عجیب و غریبی یافته است. به تعبیری وقتی ما دعوای سیاسی می‌کنیم در عین حال دعوای اجتماعی و فرهنگی هم می‌کنیم حتی در لایه‌های وجودی هم دعوا ایجاد می‌کنیم و این امر از ناتوانی ما نشأت می‌گیرد. پس ضرورت دارد از این مرحله عبور کنیم و مبارزه را به «امر سیاسی» محدود کنیم و به نحوی با «امر اجتماعی» هم پیوند برقرار کنیم.
به‌نظر می‌رسد شریعتی در مرحله‌ای که می‌خواهد انقلاب را آسیب‌شناسی کند که «چرا انقلاب لازم است» در این مرحله به «امر اجتماعی» توجه می‌کند ولی در مرحله‌ای که می‌خواهد «استراتژی تغییر» را بگوید به «امر اجتماعی» بی‌توجه می‌شود و استراتژی تغییر را در زمینه انسان‌شناسی جست‌وجو می‌کند! به عبات دیگر، شریعتی مشکلات را «جامعه‌شناسی» و راه‌حل‌ها را «انسان‌شناسی» می‌بیند از همین رو است که وقتی صحبت از راه‌حل می‌کند بیشتر به «انسان‌ها» توجه دارد.
در تجربه ایران تعلیق «امر اجتماعی» را می‌توان بارها دید. یک راه تعلیق «امر اجتماعی» این است که ایدئولوژی را مطرح کنیم که «غیر تاریخی» باشد. ایدئولوژی که «تاریخی» است دعوای سیاسی را مطرح می‌کند و در برابر آن هم برنامه‌هایی برای ارائه دارد.
اما ایدئولوژی که «غیر تاریخی» است اساساً به وضع موجود توجهی ندارد و حتی خواهان تغییر وضع موجود هم نیست؛ بیش از اینکه بخواهد وضع موجود را تغییر دهد به‌دنبال «اتوپیا» است که آن اتوپی هم از این «وضعیت غیر تاریخی» نشأت گرفته است. وقتی قرار است جامعه مناسبی تحقق یابد که ممکن است مدینه فاضله، امت یا جامعه سوسیالیستی و.
.. باشد؛ به این معنا که قرار نیست در این جامعه خاص که موجود است تغییر خاصی ایجاد شود، بلکه قرار است چیز دیگری در آن تحقق پیدا کند که این امر دعوا را غیرتاریخی می‌کند. یعنی مثلاً در سال ۱۳۵۰ دعوای رژیم و مردم را تبدیل به دعوای هابیل و قابیل می‌کند و این دعوا ممکن است از حرکت روح به معنای هگلی خودش باشد که دارد دگرگونی ایجاد می‌کند.
یعنی بر دعواهای ملموس عناوینی می‌گذارد که باعث می‌شود از «امر اجتماعی» فاصله بگیریم؛ یعنی بر مبانی دیگری بایستید تا از آنجا بخواهید جامعه را ببینید. شریعتی «امر اجتماعی» را آنجا به رسمیت می‌شناسد که می‌خواهد نقاط اسارت را پیدا کند. جامعه‌شناسی به‌شما کمک می‌کند نقاط اسارت را پیدا کنید؛ از خودبیگانگی انسان در برابر کار، مذهب، ملیت و هویت.
شاه کلید واژه شریعتی «از خودبیگانگی» بود که همه جا آن را جست‌وجو می‌کند. جامعه‌شناسی زندان انسان را به انسان نشان می‌دهد و نشان می‌دهد کجا در برابر آنها مقاومت می‌شود. از نظر شریعتی، جامعه‌شناسی، بیان مشکل است. جامعه نجات بخش نیست بلکه اسیرکننده است و این نگاه ۵۰ درصدی شریعتی نسبت به «امر اجتماعی» است؛ موقعی که از «امر اجتماعی» صحبت می‌کند می‌گوید این امر اجتماعی چه بد است.
اما وقتی می‌خواهد شما را آزاد کند از انقلاب وجودی و تغییر ذاتی و انقلاب جوهری صحبت می‌کند؛ اینجا می‌بینید راه‌حل‌هایش بیش از اینکه جامعه‌شناختی باشد، انسان‌شناختی است. تعارض بین مشکلات جامعه‌شناسی و راه‌حل انسان‌شناختی چیزهایی است که باید در «نو شریعتی» از آن احتراز کرد.
حال که بسیاری از راه‌حل‌ها می‌تواند در «شناخت جامعه» باشد بسیاری از روشنفکران ما نمی‌دانند در کدام جامعه زندگی می‌کنند؛ هم کسانی که در ایران هستند و هم کسانی که در خارج از کشور زندگی می‌کنند. سرنوشت تاریخی ما چنین بوده است که بر اثر سنت فرهنگی عمیق و طولانی که عمدتاً جنبه وجودی داشته است، باعث شده که راه‌حل مسائل اجتماعی را در «ایجاد انقلاب ذهنی در افراد» می‌دانیم.
در حالی که راه‌حل مسائل اجتماعی، خودشان باید «اجتماعی» باشند. این تغییر نگرشی است که به آن نیاز داریم تا نسبت به «امر اجتماعی» حس مراقبت پیدا کنیم؛ یعنی مراقب آنچه داریم، باشیم و آن را بهبود ببخشیم. در حالی که بازتاب اجتماعی نگرش مبتنی به «انقلاب ذهنی» در درون وجدان ما «انفجار اجتماعی» است؛ یعنی از دست رفتن همه چیز و باز از صفر شروع کردن.
دقیقاً آنچه تاریخ ما بارها آن را تجریه کرده است. *گزیده‌ای از سخنرانی مرحوم دکتر سید محمدامین قانعی‌راد در همایش «اکنون ما و شریعتی» که 29 خرداد ماه 96 در دانشگاه تربیت مدرس ارائه شد.   ایران آنلاین / کلمات کلیدی شریعتی قانعی را د

کد خبر: 1165720  |  مشاهده خبر در منبع اصلی: شبکه ایران
گردآوری اخبار بوسیله ربات جستجوگر پارست
راجع به ربات پارست بیشتر بدانید
به اشتراک بگذارید

آخرین خبرهای اجتماعي

مرگ کودک 3 ساله در اردوی مهدکودک چند ثانیه  ۸ دقیقه پیش

مرگ کودک 3 ساله در اردوی مهدکودکسهل انگاری مربی مهد کودک در تگزاس باعث مرگ کودک 3 ساله‌ای شد. طبق گزارش پلیس، 28 کودک از طرف مهدکودک به اردویی در خارج شهر رفته بودند که برای استراحت در کنار رستورانی توقف کردند؛ در این حین یکی از کودکان که پسربچه‌ای 3 ساله بود به علت خستگی روی یکی از صندلی‌های اتوبوس به خواب رفته بود. سهل انگاری مربی...

دستگیری ۲ ضارب اصلی درگیری در نهاوند چند ثانیه  ۸ دقیقه پیش

دستگیری ۲ ضارب اصلی درگیری در نهاوندفرمانده انتظامی نهاوند گفت:‌ دو ضارب اصلی درگیری پنجشنبه شب هفته گذشته در نهاوند دستگیر شدند. احمد ساکی در گفت‌وگو با فارس در نهاوند اظهار کرد: در نزاع پنجشنبه شب میدان امام نهاوند فقط یک نفر به‌علت شدت جراحات فوت کرده است و حال عمومی سایر مجروحان رضایت‌بخش است.وی افزود: با شایعه‌سازانی که اخبار دروغ...

آبتنی در گرمای خوزستان ستاره ها  ۱۰ دقیقه پیش

آبتنی در گرمای خوزستان به گزارش ستاره ها به نقل از خبرگزاری مهر: این کانال‌ها علاوه بر داشتن عمق زیاد، دارای شدت حرکت بالایی نیز هستند که همین سرعت حرکت آب نیز بر خطرات شنا در آن می‌افزاید. اما در برخی نقاط خوزستان به دلیل کمبود امکانات تفریحی و برای رهایی از گرمای ساعاتی از روز را در این کانالها تفریح می کنند. ...

اجرای حکم اعدام دو قاتل کودک‌ آزار در مشهد ستاره ها  ۱۰ دقیقه پیش

به گزارش ستاره ها به نقل از خبرگزاری میزان: عاملان دو جنایت هولناک در دو حادثه جداگانه صبح امروز به دار مجازات آویخته شدند.   در یکی از جنایت‌ها که هفتم فروردین ماه در منطقه شهرک شهید رجایی مشهد رخ داد، متهم در کمتر از ۴۸ ساعت با دستور ویژه مقام قضایی به چنگ قانون افتاد. با صدور دستور...

مصدومیت ۲۴ نفر بر اثر حریق گسترده در مجتمع مسکونی/ محبوس شدن تعدادی از ساکنان ایلنا  ۱۳ دقیقه پیش

مصدومیت ۲۴ نفر بر اثر حریق گسترده در مجتمع مسکونی/ محبوس شدن تعدادی از ساکنانجلال ملکی در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا درباره جزییات این حادثه گفت: در ساعت 15:25 حریق گسترده در مجتمع پارمیس میدان دریا به سامانه 125 سازمان آتش‌نشانی اطلاع داده می‌شود. وی ادامه داد: طبق اطلاعات اولیه تعدادی از ساکنان در طبقات بالایی ساختمان محبوس هستند و هنوز مشخص نیست که این آتش‌سوزی...

برگزاری دوره‌های کوتاه مدت MBA و DBA در دانشگاه تهران ایلنا  ۱۳ دقیقه پیش

برگزاری دوره‌های کوتاه مدت MBA و DBA در دانشگاه تهرانبه گزارش ایلنا از دانشگاه تهران، امروزه بدلیل توسعه‌ فزاینده فناوری‌های نوین در جهان، فرصت‌ها و تهدیدات جدیدی بر فضای کسب و کار حاکم شده است و برای ادامه حیات و رشد کسب و کارهای ایرانی و یا تولد استارت آپ‌های جدید نیاز به دانش و مهارت مواجهه با چالش‌ها و بهره‌گیری از ظرفیتهای...

ضرورت "شفافیت" در تامین اجتماعی با داده‌های باز تسنیم  ۲۰ دقیقه پیش

به گزارش خبرگزاری تسنیم، علی حیدری - عضو و نائب رئیس هیات مدیره سازمان تامین اجتماعی در یادداشتی نوشت: سازمان تامین اجتماعی همچون همه سازمانها در عصر کنونی با عنصر "اطلاعات" و کارکردهای آن ملازمه ای وثیق دارد مضافاً به اینکه اطلاعات در سازمان تامین اجتماعی صرفنظر از جنبه‌های عمومی و رایج...

ایران و عربستان حج را از روابط سیاسی دو کشور جدا کرده‌اند تسنیم  ۲۰ دقیقه پیش

به گزارش گروه اجتماعی باشگاه خبرنگاران پویا؛ حجت‌الاسلام والمسلمین سید علی قاضی‌عسکر امروز در دیدار با هیئت کنسولی وزارت امور خارجه اعزامی به حج 97 حضور هیئت کنسولی وزارت امور خارجه در موسم حج را موجب دلگرمی برای حجاج، خانواده‌هایشان  و دست‌اندرکاران حج دانست و اظهار کرد: حضور...

نیروهای امدادی به مناطق مختلف استان اعزام شدند شبستان  ۲۱ دقیقه پیش

نیروهای امدادی به مناطق مختلف استان اعزام شدندرضا محمودیان مدیرکل مدیریت بحران استانداری کرمانشاه، به خبرنگار خبرگزاری شبستان گفت: در ساعت ۱۴/۳۷ امروز زلزله ای به بزرگی ۵.۹ ریشتر در ۸ کیلومتری زمین، تازه آباد در شهرستان ثلاث باباجانی و مناطق دیگری از استان کرمانشاه را لرزاند.   وی افزود: قدرت این زلزله به قدری بود که حتی...

یک هزار و ۱۷۰ میلیارد ریال سهم تسهیلات اشتغال روستایی در کهگیلویه و بویراحمد شبستان  ۲۱ دقیقه پیش

یک هزار و ۱۷۰ میلیارد ریال سهم تسهیلات اشتغال روستایی در کهگیلویه و بویراحمدبه گزارش خبرنگار خبرگزاری شبستان از یاسوج، جعفر گوهرگانی، معاون هماهنگی امور اقتصادی و توسعه منابع استاندار کهگیلویه و بویراحمد امروز ( 31 تیر ) در نشست کارگروه اشتغال استان، گفت: چنانچه هر شهرستانی براساس جدول زمان بندی تا ۱۵ مرداد ماه امسال نسبت به جذب سهم ابلاغی کوتاهی کرده باشد، این سهمیه به...

ارسال برای دوستان

پخش اخبار زنده