تعداد بازدید: ۲۰
تاريخ انتشار: چهارشنبه،۲۵ مهر ۱۳۹۷
ساعت انتشار: ۰۱:۰۴
این ساز ملی را چقدر می‌شناسیم؟
آفتاب‌‌نیوز :  فرهنگ، سنت و موسیقی منطقه تربت جام و باخزر با منطقه هرات در افغانستان بسیار به هم نزدیک است. ارتباط فرهنگی تربت جام و هرات به دلیل زیست طوایف تیموری در این دو منطقه از ایران و افغانستان است. زبان مردم تربت جام(پایین جام) و هرات نیز فارسی دری است اما گویش مردم بالای جام با فارسی دری متفاوت است.
موسیقی سازی تربت جام، با خزر و خواف با دو تار، سُرنا و نِی اجرا می‌شود. دو سازه در منطقه تربت جام و باخزر رایج نیست. موسیقی خواف در عین ارتباط با موسیقی تربت جام، تا حدودی با آن تفاوت دارد و دارای رگه‌های مشخصی از موسیقی قائن و بیرجند نیز هست. موسیقی تایباد و کل منطقه باخزر را موسیقی باخزری می‌گویند.
اگرچه امروز کاشمر دوتارنوازان قابلی دارد اما ظاهرا از رواج دو تار در این شهر بیشتر از چند دهه نمی‌گذرد و احتمالا مدیون ذوالفقار عسکری‌پور، دوتار نواز برجسته شرق خراسان است. به همین دلیل می‌توان مرکزیت موسیقی شرق خراسان را متعلق به تربت جام دانست.دوتار مهمترین و رایج‌ترین ساز در شرق خراسان به ویژه در ناحیه تربت جام است.
از این ساز هم در همراهی آواز و هم به تنهایی استفاده می‌شود. ویژگی‌های نغمه در قطعه‌هایی که توسط دو تار به تنهایی اجرا می‌شود، منطبق با امکانات اجرایی آن و ناشی از تکنیک نوازندگی این ساز است. مقام‌های سازی که معمولا توسط دو تار تنها اجرا می‌شوند، شامل مقام جَل، شاه صنم، مشق پلتان، اُشتر خجو، سه چکه(نوعی رقص) و .
.. هستند. این مقام‌ها را می‌توان به دو دسته تقسیم کرد. دسته اول آنهایی که تقارن متری مانند مقام جل و شاه صنم ندارند و دسته دوم آن‌هایی که تقارن متری مانند مشق پلتان، اُشترخجو و سه چکه دارند.دوتار تربت جام از خانواده سازهای زهی زخمه‌ای است. این ساز دارای کاسه‌ای به صورت نیمه گلابی و یک تکه است. پشت کاسه‌ی آن به شکل گُرده ماهی است و یک خط یا نوار برجسته از خود کاسه و متصل به آن، کاسه را از لحاظ شکل بیرونی به دو قسمت تقسیم می‌کند.
در عمیق‌ترین قسمت کاسه یک سوراخ وجود دارد که در تشدید طنین و کیفیت صدای این ساز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. حجم کاسه‌ی طنینی در دوتارهای امروزی شرق خراسان نسبت به دوتارهای دیگر مناطق ایران بیش‌تر است.دوتارهای قدیمی شرق خراسان از دوتارهای امروزی کوچک‌تر بوده و به دلیل زیر بودن صدایشان برای همراهی با آواز، اجبارا بم‌تر کوک می‌شدند.
استفاده از کوک‌های بم‌تر در دوتارهای کوچک قدیمی، موجب ایجاد نرمش قابل ملاحظه‌ای در صدای آن‌ها می‌شد. بنا به اظهارات غلامعلی پورعطایی ـ یکی از نوازندگان مطرح ـ اولین دوتار بزرگ حدود ۳۰ سال پیش توسط سازنده‌ای به نام امیرقلی در محمود آباد سفلی ساخته شد.محمدرضا درویشی در دایرة‌المعارف سازهای ایرانی با اشاره به اینکه دوتار شرق خراسان دسته نسبتا طویلی دارد و از کاسه به سمت شیطانک تا حدودی باریک‌تر می‌شود، آورده است: این ساز بدون مضراب و با انگشت‌های دست راست نواخته می‌شود.
روی کاسه، صفحه و دسته برخی از دوتارهای این منطقه تزئیناتی از جنس صدف، استخوان، شاخ و حتی پلاستیک‌های رنگی نصب می‌کنند با این وجود دوتارهای اصلی و قدیمی این منطقه چنین تزئیناتی ندارند.از آنجا که موسیقی منطقه شرق خراسان مانند دیگر نواحی ایران در بداهه نوازی و بداهه‌خوانی و بر اساس مقام‌های معین و الگوهای نغمگی انتزاعی مبتنی است، دوتار نوازی این منطقه نیز بر تک‌نواز استوار است.
در چند دهه گذشته به علت تاثیرپذیری فرهنگ موسیقی شرق خراسان از حوزه‌های فرهنگی دیگر، پدیده گروه نوازی نیز تا حدودی در موسیقی این منطقه رایج شده است و در این نوع همنوازی، خلاقیتی که تنها به شکل تک نوازی مبتنی بر بداهه نوازی تجلی می‌کند، از میان می‌رود و بسیاری از ظرافت‌های اجرایی در همنوازی جمعی، امکان بروز پیدا نمی‌کند.
دوتار در شرق خراسان در شکل غالب، توسط هیچ ساز کوبه‌ای همراهی نمی‌شود. آهنگ‌های پادایرگی در این زمینه مستثنی هستند و در اجرای آنها که البته جزو رپرتوار اصلی دوتار محسوب نمی‌شوند، دایره، دوتار را همراهی می‌کند.رپرتوار دوتار شرق خراسان به دو گروه اصلی مقام‌های آوازی و مقام‌های سازی و هرکدام از آنها نیز به دو دسته تقسیم می‌شوند.
دوتار، سازی مجلسی است اما این مجلس تنها به مراسم عروسی محدود نیست. محفل اُنس و مجلس شادی و عروسی از جمله مجالسی هستند که دوتار زینت‌بخش آنهاست. در آیین ذکرخوانی طریقت نقشبندیه نیز، دوتار یکی از ملزمات اصلی به شمار می‌آید.غلامعلی پور عطایی و عبدالله سرور احمدی و ذوالفقار عسکری‌پور اهل تربت جام، نظر محمد سلیمانی اهل تایباد، ابراهیم شریف‌زاده و غلامحسین سمندری اهل باخزر از نوازنده‌های پیشکسوت و مطرح دوتار هستند که همه‌ آنها از دنیا رفته‌اند.
عثمان محمدپرست دوتار نواز اهل خواف با ۹۰ سال به عنوان یکی از پیشکسوتان این حوزه به حساب می‌آید که در قید حیات است و سال گذشته نخستین کاشی ماندگار خراسان‌رضوی در راستای حفظ میراث ناملموس کشور از سوی اداره‌کل میراث‌فرهنگی خراسان‌رضوی سر در منزل این هنرمند نصب شد.ایسنا 

کد خبر: 22297  |  مشاهده خبر در منبع اصلی: آفتاب نیوز
گردآوری اخبار بوسیله ربات جستجوگر پارست
راجع به ربات پارست بیشتر بدانید
به اشتراک بگذارید

آخرین خبرهای فرهنگي

«روما» بهترین فیلم حلقه منتقدان فیلم لندن شد خبرگزاری برنا  ۲۷ دقیقه پیش

«روما» بهترین فیلم حلقه منتقدان فیلم لندن شد به گزارش گروه فرهنگ و هنر خبرگزاری برنا، پس از موفقیت‌های پی در پی فیلم سینمایی «روما» جدیدترین اثر سینمایی آلفونسو کوارن این فیلم سینمایی موفق به کسب جایزه بهترین فیلم حلقه منتقدان فیلم لندن شد. با این حال با وجود اهدای جایزه بهترین فیلم به «رُما» بیشترین...

تمدید مهلت ارسال آثار به جشنواره بازی‌های ویدیویی خبرگزاری برنا  ۲۷ دقیقه پیش

تمدید مهلت ارسال آثار به جشنواره بازی‌های ویدیویی به گزارش سرویس فرهنگ و هنر خبرگزاری برنا؛  به نقل از بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای، محمد حاجی میرزایی دبیر هشتمین جشنواره بازی‌های ویدیویی ایران با اعلام این خبر گفت: یکی از تفاوت‌های رویداد امسال با سال گذشته این است که تنها پروژه‌هایی داوری خواهند شد...

عکس/ رضا عطاران پشت صحنه فیلم جدیدش در کانادا آفتاب نیوز  ۳۲ دقیقه پیش

آفتاب‌‌نیوز : عبدالرضا کاهانی کارگردان نام آشنای سینمای ایران تصویری از خود و رضا عطاران در اینستاگرام منتشر کرد و درباره آن نوشت: «آزاد مثل هوا، عکس پشت صحنه.»

چرا سلبریتی‌ها به بازداشت خبرنگار زن در امریکا اعتراض نکردند؟ روزنامه جوان  ۱ ساعت پیش

جوان آنلاين:سکوت چهره‌های به اصطلاح مشهور در قبال بازداشت بدون اتهام «مرضیه هاشمی» خبرنگار شبکه پرس تی‌وی در آمریکا با انتقاد کاربران فضای مجازی مواجه شد.کیهان نوشت:پس از راه‌اندازی کمپین‌هایی با هشتک «مرضیه هاشمی را آزاد کنید» انتقاد از سکوت شبه روشنفکر‌ها...

ظرف کوچک تلویزیون برای محتوای مرغوب روزنامه جوان  ۱ ساعت پیش

سرويس فرهنگي جوان آنلاين: در صحبت همه کارشناسان در تمام حوزه‌ها، به خصوص فضاهای فرهنگی و هنری، بر کیفیت تولیدات، پیشگام‌تر از کمیت آنها تأکید می‌شود؛ البته که همیشه «چگونگی» یک موضوع از «چقدر و چه میزان» آن مهم‌تر است اما ای کاش از آن سوی بام هم نیفتیم! آیا...

پروژه موزه سبز در موزه مردم شناسی خلیج فارس برگزار شد ایلنا  ۱ ساعت پیش

پروژه موزه سبز در موزه مردم شناسی خلیج فارس برگزار شدبه گزارش ایلنا، منیژه هادیان (مدیر پروژه موزه سبز و مدرس کارگاه) با اعلام خبر برگزاری کارگاه آموزشی سنجش و پایش در محیط‌های موزه‌ای گفت: این کارگاه آموزشی توسط پژوهشکده حفاظت و مرمت آثارفرهنگی -تارخی  و همکاری، حمایت اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری  استان هرمزگان...

«مشاوره» مشورت‌های مفید و رایگان ایلنا  ۱ ساعت پیش

«مشاوره» مشورت‌های مفید و رایگانبه گزارش خبرنگار ایلنا، مجله تصویری «مشاوره» برنامه‌ای است که در ۵۰۰ قسمت ۴۰ دقیقه‌ای تولید و روانه آنتن شبکه آموزش می‌شود. در این برنامه قرار است کارشناسان در حوزه‌های متعدد پاسخگوی سوالات بینندگان باشند. یزدی (تهیه‌کننده این برنامه) با بیش از ١٣ سال سابقه برنامه‌سازی...

ثبت نام ۴۳۰ نفر در جشنواره قرآنی «مُدْهامَّتانِ» کهگیلویه و بویراحمد شبستان  ۱ ساعت پیش

علیرضا دولت آبادی در گفت و گو با خبرنگار خبرگزاری شبستان در یاسوج، گفت: ستاد عالی کانون های فرهنگی و هنری مساجد کشور در راستای نشر و ترویج معارف قرآنی و استفاده از ابزارهای فرهنگی و هنری برای جذب و ترغیب حضور و شرکت بیشتر و بهتر نوجوانان و جوانان در فعالیت های قرآنی مساجد، سیزدهمین دوره مسابقات قرآن...

۵ بهمن، آخرین مهلت ثبت نام آزمون سراسری حفظ و مفاهیم قرآن کریم اوقاف کهگیلویه و بویراحمد شبستان  ۱ ساعت پیش

۵ بهمن، آخرین مهلت ثبت نام آزمون سراسری حفظ و مفاهیم قرآن کریم اوقاف کهگیلویه و بویراحمدحجت الاسلام سید نورالله جنتی پور، مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان کهگیلویه و بویراحمد به خبرنگار خبرگزاری شبستان در یاسوج، گفت: در چهلمین سال پیروزی انقلاب اسلامی اتفاق ارزشمندی رقم خورده و آن کار منسجم و گروهی پیرامون حفظ قرآن کریم است.   وی اظهار داشت: به همین مناسبت هفدهمین آزمون سراسری حفظ...

فراخوان حضور در نمایشگاه کتاب کودک بلونیا 2019‎ منتشر شد آفتاب نیوز  ۲ ساعت پیش

آفتاب‌‌نیوز : نمایشگاه کتاب کودک بلونیا به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین نمایشگاه‌های کتاب کودک دنیا، هرساله پذیرای بسیاری از فعّالان حوزه نشر است.موسسه نمایشگاه‌های فرهنگی طی فراخوانی اعلام کرد؛ با توجه به برپایی غرفه جمهوری اسلامی ایران در نمایشگاه کتاب بلونیا ۲۰۱۹ (۱۲ تا ۱۵ فروردین ۱۳۹۸)، از کلیه تشکل‌های...

ارسال برای دوستان

پخش اخبار زنده