تعداد بازدید: ۲۷
تاريخ انتشار: پنج‌شنبه،۱۲ مرداد ۱۳۹۶
ساعت انتشار: ۱۰:۴۴
توقف زنجانی‌سازی/سرانجام رانت خواری «جرم» می شود
«رانت‌خواری» جرم می‌شود. این اتفاق برای نظام حقوقی و اقتصاد سیاسی ایران، فرصتی است تا بتوانیم در راستای برچیدن فساد اداری در کشور گام‌ برداریم. آن‌طور که کارشناسان می‌گویند، تاکنون جرم‌انگاری برای این پدیده در نظر گرفته نشده بود و همین امر دست قضات را برای صدور رأی می‌بست و آنها مجبور به تفسیر قانون و پوشش چنین پدیده‌هایی با قوانین دیگر می‌شدند.
  به گزارش شرق، حالا مشاور معاون حقوقی قوه قضائیه، خبر از جرم‌انگاری پدیده رانت‌خواری داده است: کمیسیون جزایی معاونت حقوقی قوه قضائیه، در جلسات متمادی تدوین لایحه جدید تعزیرات از کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی را در دستور کار دارد و در فصل مربوط به جرائم اقتصادی و مالی، برای اولین‌بار رانت‌خواری را جرم‌انگاری کردند.
 ‌جرم‌انگاری رانت‌خواری برای نخستین‌بار در کشور محمدرضا ساکی در گفت‌وگو با میزان با بیان اینکه رانت‌‌خواری از شایع‌ترین مفاسد مالی و اقتصادی است، در قوانین پراکنده، راجع به رانت‌خواری یا ویژه‌خواری، مقررات غیرمستقیمی وجود دارد مانند قانون بورس اوراق بهادار راجع به سوء‌استفاده از اطلاعات نهانی یا در قانون ارتقای سلامت اداری، راجع به تعریف فساد مالی و قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل ٤٤ قانون اساسی، راجع به انحصار و نقض رقابت سالم اقتصادی؛ اما هیچ‌یک از این قوانین، به‌صراحت مربوط به جرم‌انگاری رانت‌خواری نیست.
  ساکی با اشاره به متن پیش‌نویس این مقرره، اعلام کرد در تدوین این پیش‌نویس هم به کنوانسیون مبارزه با فساد معروف به کنوانسیون مریدا و هم به قوانین مشابه در برخی کشورها توجه شده است.  مشاور معاون حقوقی قوه قضائیه همچنین از صاحب‌نظران درخواست کرد نظرات کارشناسی خود را در این رابطه در اختیار معاونت حقوقی قوه قضائیه قرار دهند.
 ‌پیش‌نویس لایحه جرم‌انگاری رانت‌خواری چه می‌گوید؟ در متن پیش‌نویس این لایحه آمده:  ماده ١: هر شخص که برخلاف ضوابط قانونی یا رقابت سالم اقتصادی با بهره‌گیری از اعتبار خود یا دیگری، قدرت، اعمال نفوذ سیاسی یا اقتصادی یا سوء‌استفاده از اطلاعات نهانی، بدون ایجاد یا توسعه فعالیت‌های اقتصادی سازنده یا ارتقای سطح ارزش افزوده و بهره‌وری در جامعه، اقدام به تحصیل هرگونه مال یا امتیاز غیرمالی نماید، رانت‌خوار محسوب شده و مجازات وی به شرح زیر است:  الف: چنانچه رانت‌خواری منجر به تحصیل مال شده باشد، مجازات مرتکب علاوه بر ضبط آن به نفع دولت به ترتیب زیر است:  ١.
هرگاه مبلغ مال یا عواید و منافع کسب‌شده تا یک‌ میلیارد ریال باشد، حبس و جزای نقدی درجه شش.  ٢. هرگاه مبلغ مذکور بیش از یک‌ میلیارد ریال تا یکصد‌ میلیارد ریال باشد، حبس و جزای نقدی درجه پنج.  ٣. هرگاه مبلغ مذکور بیش از یکصد‌ میلیارد ریال باشد، حبس و جزای نقدی درجه چهار.
 ب: مجازات رانت‌خواری چنانچه منجر به تحصیل امتیاز غیرمالی شده باشد، علاوه بر ابطال امتیاز مزبور، حبس و جزای نقدی درجه شش است.  تبصره: تشخیص اینکه فعالیت مرتکب منطبق با رقابت سالم اقتصادی بوده یا خیر یا اینکه منجر به افزایش بهره‌وری و ارزش افزوده در جامعه شده یا نه بر عهده شورای رقابت مذکور در قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل ٤٤ قانون اساسی است.
 ماده ٢: مجازات رانت‌خوار در مورد شخص حقوقی، علاوه بر ضبط اموال، عواید و منافع کسب‌شده به نفع دولت و لغو امتیازات به‌دست‌آمده، حسب مورد جزاهای نقدی مندرج در بندهای الف و ب ماده قبلی و یک یا دو مورد از مجازات‌های مقرر در ماده ٢٠ قانون مجازات اسلامی مصوب ١٣٩٢ نیز است.  ‌بلاتکلیفی قوه قضائیه در برخورد با رانت‌خواری  ضیاءالدین خرمشاهی، حقوق‌دان و رئیس سابق کمیسیون حقوقی و قضائی اتاق بازرگانی، در گفت‌وگو با «شرق» به بررسی این لایحه پرداخته و می‌گوید: رانت‌خواری به‌عنوان یک پدیده ناهنجار و فرایند یک‌سری سوءاستفاده‌های موقعیتی، هیچ‌وقت در مرکز توجه قانون‌گذار قرار نداشته است و به این لحاظ، عنوان مجرمانه‌ای نداشت؛ درحالی‌که جای خالی این عنوان در نظام حقوقی ما به‌شدت حس می‌شد.
    به گفته او، در سال‌های اخیر که موضوع رانت‌خواری، توجه همگان را به خود جلب کرده است و تقریبا یکی از عناصر دغدغه‌انگیز نظام مدیریتی شده، جا داشت که در بسیاری از موارد به پرونده‌ها در قالب یک گزارش یا شکایت مدعی‌العموم در مراجع قضائی توجه شود؛ اما به لحاظ مشخص‌نبودن جایگاه یا جرم‌نبودن این عنوان، دستگاه قضائی با تکلیفی مواجه نبود؛ یعنی اگر رانتی هم صورت می‌گرفت، از اصطلاح علوم سیاسی آن استفاده می‌کردیم نه از اصطلاح آن در علوم قضائی و حقوقی؛ زیرا زمانی ‌که پدیده‌ای را جرم تلقی می‌کنیم، حتما دنبال عنصر قانونی آن می‌گردیم.
  اینجا چون عنوان مجرمانه وجود ندارد، جرم محقق نمی‌شد.  این حقوق‌دان در پاسخ به این پرسش که آیا هیچ‌وقت به‌صورت قانونی با این پدیده برخورد نشده، می‌گوید: تاکنون با این پدیده به‌صورت قانونی برخورد نشده است و اگر هم برخورد شده، هیچ‌گاه به‌‌عنوان رانت‌خواری نبوده است.
در واقع قاضی سعی کرده با تفسیر قانون، پوشش دیگری را برای آن در نظر بگیرد. به‌عنوان نمونه تحت عنوان سوءاستفاده از موقعیت شغلی براساس قانون تعزیرات، آن عمل را جرم تلقی کرده است.  ‌رانت‌خواری باید عنوان مجرمانه مستقل داشته باشد خرمشاهی با تأکید بر اینکه رانت‌خواری باید عنوان مجرمانه مستقل داشته باشد، می‌افزاید: مختصات و زوایا و ویژگی‌های رانت‌خواری کاملا متفاوت است.
رانت‌خواری اصولا چنین نیست که جرمی اتفاقی باشد یا جرم لحظه‌ای و فوری و آنی باشد.   رانت‌خواری معمولا حاصل حضور مداوم و دسترسی به اطلاعات است؛ یعنی کسی باید در موقعیتی قرار گرفته و دسترسی به اطلاعات حداقل نیمه‌محرمانه داشته باشد فرد بتواند از رانت بهره بگیرد.   در واقع تداوم حضور در آن موقعیت اقتضا می‌کند فرد بتواند رانت را ایجاد کند.
  او با اشاره به اینکه رانت به‌ صورت یک کالا و محصول موجود نیست و فرایندی نیاز است تا رانت بتواند به وجود بیاید، می‌گوید: به‌هرصورت جرم‌انگاشتن رانت‌خواری و پیش‌بینی‌شدن آن در قانون، پدیده‌ای خجسته است؛ زیرا ازاین‌پس محاکم کیفری به‌‌ صورت مشخص و بدون نیاز به تفسیر یا سردرگمی می‌توانند متهمان این عنوان را تحت تعقیب و محاکمه قرار دهند.
 ‌ارتقای سطح سلامت اداری رئیس سابق کمیسیون حقوقی و قضائی اتاق بازرگانی با تأکید بر اینکه جرم‌انگاری رانت‌خواری باعث ارتقای سطح سلامت اداری خواهد شد، ادامه می‌دهد: یکی از شاخص‌ها در رنکینگ‌های بین‌المللی، این است که آیا اساسا فسادهای اداری در سیستم قضائی، جرم تلقی می‌شود یا خیر.
این اقدام قطعا موجب ارتقای جایگاه ایران در رنکینگ‌های جهانی خواهد شد.    به گفته او، کسانی که تا امروز از خلأ قانونی این موضوع بهره می‌جستند و سوءاستفاده می‌کردند، ازاین‌پس باید خوف این را داشته باشند که رانت‌خواری دیگر جرم تلقی شده و نمی‌شود به بهانه‌های مختلف از زیر بار مسئولیت‌های آن شانه خالی کرد.
  این حقوق‌دان در مواجهه با این پرسش که به‌ علت پیچیده‌بودن رانت‌خواری و گستردگی آن، به‌راحتی قابل شناسایی است؛ تصریح می‌کند: اساسا تمام عناوین مجرمانه در کشور، شکل اجرایشان با چند دهه گذشته کاملا متفاوت شده است.   در واقع نوع جرم‌ها و کیفیت ارتکاب به آنها بسیار با گذشته تغییر کرده؛ اما قابل کشف است.
هرچقدر ارتکاب جرم و دسترسی به آن پیچیده شده، ما هم باید هم‌زمان با آن دانش کشف جرم را ارتقا دهیم؛ بنابراین نمی‌توان به‌این‌دلیل که شیوه اعمال جرم، خیلی پیچیده شده و رانت‌خواران می‌توانند قوانین را دور بزنند، این پدیده را جرم تلقی نکنیم.  حتی باید این نکته را هم در لایحه در نظر بگیریم که اگر رانت‌خوار با استفاده از این مسائل، درهم‌تنیدن قوانین را هم موجب شده باشد، مرتکب مجازات شدیدتر می‌شود.
 ‌رد بهانه‌ها برای تصویب‌نشدن لایحه به گفته او، روزبه‌روز اقدامات مجرمانه از ظرافت و پیچیدگی بیشتری برخوردار می‌شوند که مختص رانت‌خواری نیست. اکنون چون رانت‌خواری در قانون ما تعریف مشخصی ندارد، بسیاری از سوءاستفاده‌های دیگر مانند اختلاس و سوءاستفاده از موقعیت شغلی هم ذیل این عنوان مطرح می‌شود.
  این حقوق‌دان در رد افزایش بسیار زیاد پرونده‌های قضائی درباره رانت‌خواری می‌گوید: ممکن است بعد از جرم انگاشته‌شدن این عنوان، به تعداد پرونده‌ها اضافه شود؛ اما قطعا تعداد آن آن‌قدر محسوس نیست که بخواهیم به بهانه افزایش تعداد، آن را جرم اعلام نکنیم.  ‌بستر بابک‌زنجانی‌سازی بسته می‌شود خرمشاهی با اشاره به اینکه در تمام نظام‌های حقوقی اروپایی و غیر‌اروپایی، بحث تناسب بین جرم و مجازات به‌عنوان یک اصل عقلی و منطقی پذیرفته شده است، می‌گوید: چنانچه مجازات بیش از حد و اندازه و نُرم جرم باشد، نتیجه معکوس خواهد داد.
بنابراین به ‌عقیده من در ابتدای کار، همین میزان متناسب و کافی است و تغلیط مجازات در این مرحله به صلاح نخواهد بود؛ زیرا باید جنبه بازدارندگی آن را لحاظ کرد.  این حقوق‌دان در پاسخ به اینکه اگر رانت‌خواری گسترده بوده و منجر به امتیازات مالی و غیرمالی بالایی شده باشد، این میزان مجازات کفایت خواهد کرد، می‌افزاید: در این شرایط ماهیت مجرمانه آن تغییر خواهد کرد و در قالب اخلال در نظم اقتصادی کشور گنجانده می‌شود که گاهی با افساد فی‌الارض مترادف شده و مجاز ات اعدام دارد.
به‌فرض آنچه برای آقای زنجانی در نظر گرفته شد، دیگر رانت نیست و از یک سایزی که عبور می‌کند، اخلال در نظم اقتصادی کشور قلمداد می‌شود و مجازات متناسب با آن در نظر گرفته می‌‌شود.  او همچنین با بیان اینکه مجلس کنونی تا اینجا نشان داده با هر دو قوه‌ مجریه و قضائیه، همکاری می‌کند، پیش‌بینی کرد که رانت‌خواران نتوانند در تصویب‌نشدن این لایحه در مجلس نفوذ کنند.
به گفته او: برایند رفتارهای مجلسیان نشان از همراهی با هر دو قوه دیگر برای وضع قوانین جدید دارد. تصور نمی‌کنم این نفوذها بتواند مانعی از تصویب این لایحه باشد.

کد خبر: 851675  |  مشاهده خبر در منبع اصلی: اقتصاد ایران آنلاین
گردآوری اخبار بوسیله ربات جستجوگر پارست
راجع به ربات پارست بیشتر بدانید
به اشتراک بگذارید
اخبار مرتبط:
▫ رانت خواری جرم انگاری می‌شود  ترابر نیوز - اقتصادي

آخرین خبرهای اقتصادي

پیش بینی‌ها از حال بازار مسکن درنیمه دوم سال آفتاب نیوز  ۵ دقیقه پیش

آفتاب‌‌نیوز :  کارشناسان اقتصادی معتقدند رکود تورمی حاکم بر بازار مسکن در نیمه دوم امسال تداوم خواهد یافت، اما شیب افزایش قیمت‌ها نسبت به نیمه نخست سال جاری آرام‌تر خواهد بود.رکود غیر تورمی بازار مسکن در فاصله سال‌های ۹۲ تا نیمه نخست سال ۹۶ سبب شده بود تا ارزش افزوده این بخش در پایین‌ترین سطح...

منع به کارگیری بازنشستگان چقدر شغل جدید ایجاد می‌کند؟ آفتاب نیوز  ۵ دقیقه پیش

آفتاب‌‌نیوز : حمید حاجی‌ عبدالوهاب با اشاره به قانون جدید منع به کارگیری بازنشستگان در دستگاه‌های دولتی، اظهار کرد: واقعیت این است که تعداد کسانی که بازنشسته هستند و جذب کار شده‌اند، خیلی قابل توجه نیست که بخواهد به اشتغالزایی اساسا کمکی کند. این مساله به نظر می‌رسد بیشتر جنبه سیاسی و نه اقتصادی داشته...

قطعه سازان ایرانی چاره‌ای جز ادغام و به‌روز آوری فناوری ندارند ترابر نیوز  ۱۵ دقیقه پیش

ترابر نیوز:  منصور معظمی معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت گفت: صنعت قطعه سازی نیازمند تحول جدی، سرمایه گذاری، به روز رسانی فناوری، ادغام و هم افزایی است. به گزارش اقتصاد آنلاین به نقل از ایرنا، منصور معظمی افزود: امروز صنعت قطعه سازی ایران متشکل از مجموعه های کوچک و پراکنده فراوان است...

بیشترین یارانه سوخت جهان در ایران پرداخت می شود ترابر نیوز  ۱ ساعت پیش

ترابر نیوز: آژانس بین المللی انرژی ایران را بزرگترین کشور یارانه دهنده در جهان برای مصرف سوخت های فسیلی معرفی و اعلام کرد دولت ایران در سال ۲۰۱۲ بالغ بر ۸۲ میلیارد دلار یارانه پرداخت که این رقم معادل یک دهم کل یارانه پرداختی در جهان بوده است. به گزارش عیارآنلاین و به نقل از خبرگزاری تسنیم،‌...

برای تحصیل در دانشگاه آزاد چقدر باید هزینه کنیم؟+ جدول نامه  ۴ ساعت پیش

به گزارش نامه نیوز   اگرچه روزگاری نه‌چندان دور، دانشگاه آزاد اسلامی تنها دانشگاه پولی ایران بود اما چندسالی است که به‌سختی می‌توان دانشگاه یا رشته‌ غیرپولی در ایران پیدا کرد و حالا دانشگاه‌های دولتی هم تبدیل به رقیب جدی برای نخستین دانشگاه پولی ایران شده‌اند.پولی‌سازی آموزش دانشگاهی در ایران...

بازاری که افزایش قیمت‌ها هم کسادش نکرد/ ژل بوتاکس را بهتر بشناسید! نامه  ۴ ساعت پیش

به گزارش نامه نیوز  اصلا فرصت سرخاراندن ندارد: «مردم برای قشنگ‌شدن، خوب پول خرج می‌کنند.» این را منشی کلینیک دکتر سین از پشت تلفن می‌گوید. وقتی می‌پرسم با این قیمت‌ها، مردم هنوز برای بوتاکس و فیلر مراجعه می‌کنند؟ صدای زنگ تلفن‌ها بلند است و منشی جوان وقت نمی‌کند به همه‌شان پاسخ دهد. بیشترشان را...

بشکه نفت چند کیلو وزن دارد؟ آنا  ۴ ساعت پیش

نفت به‌عنوان یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های جهانی نقش مؤثری در داد و ستدهای بین‌المللی دارد. اطلاع از این واقعیت که هر بشکه نفت چه وزنی دارد برای مخاطبان جالب توجه خواهد بود. به‌ گزارش خبرنگار نفت...

شهردار تهران شامل قانون منع به کارگیری بازنشستگان می‌شود؟ نامه  ۵ ساعت پیش

به گزارش نامه نیوز محسن علیجانی عضو فراکسیون امید مجلس زمانی نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی با اشاره به طرح اصلاح قانون منع به کارگیری بازنشستگان گفت: به نظر می‌رسد که قانون منع به کارگیری بازنشستگان شامل حال محمدعلی افشانی شهردار تهران هم می‌شود و آنطور که ما می‌دانیم این قانون شامل همه است.وی...

وقتی بیمه‌ها از یک ابهام قانونی سوء استفاده میلیاردی می‌کنند/ پشت پرده این سودجویی در روز روشن... نامه  ۵ ساعت پیش

به گزارش نامه نیوز تصور کنید آقای الف بخاطر داشتن یک اختلاف با آقای ب، به دنبال گرفتن انتقام از او باشد. فرض کنید، آقای ب ماشین گران قیمتی مثلا به ارزش 770 میلیون تومان دارد.کافی است آقای الف، خودش یا هر کس دیگری با یک ماشین مثلا یک پراید خیلی کار کرده محکم به شکل تصادف به ماشین گران قیمت آقای...

نرخ نفت خام در آستانه 70 دلار آنا  ۶ ساعت پیش

قیمت نفت خام در بازا‌رهای جهانی با 0.93 درصد افزایش به 69.84 دلار در هر بشکه رسید. به گزارش خبرنگار نفت و انرژی خبرگزاری آنا قیمت نفت خام در بازا‌رهای جهانی با 0.93 درصد افزایش به 69.84 دلار در هر بشکه رسید.به نظر می‌رسد جنگ...

ارسال برای دوستان

پخش اخبار زنده