تعداد بازدید: ۲۴
تاريخ انتشار: سه‌شنبه،۱۷ مرداد ۱۳۹۶
ساعت انتشار: ۱۶:۲۹
قرارداد ۱۹۱۹ امضا شد
ایران آنلاین /  پس از خاتمه جنگ اول جهانی، بریتانیا، یکی از فاتحین این جنگ، قدرت مسلط خارجی در ایران به شمار می‌آمد، زیرا نه تنها نیروهای عثمانی و حامیان آلمانی آن‌ها شکست خورده و از خاورمیانه بیرون رانده شده بودند، بلکه روسیه هم به علت بروز انقلاب بلشویکی دچار آشفتگی و جنگ داخلی بود.
بر این اساس انگلیسی‌ها نیروهای خود را تا شمال ایران پیش رانده و از طریق مرزهای جنوبی روسیه به نیروهای مخالف رژیم کمونیستی جدید روسیه کمک می‌کردند. لرزد کرزن، وزیر خارجه وقت بریتانیا برای تثبیت نفوذ کشورش در ایران، در نهم اوت ۱۹۱۹ برابر با هفدهم مرداد ۱۲۸۸ در شرایطی که احمدشاه قاجار در آخرین ماه‌های حکومت خود فاقد هرگونه نفوذ سیاسی در کشور بود و سلسله قاجار در آستانه انقراض قرار داشت‌، قراردادی طراحی کرد که به قرارداد ۱۹۱۹ شهرت یافت.
به موجب این قرارداد کلیه تشکیلات نظامی و مالی ایران تحت نظارت انگلیسی‌ها قرار می‌گرفت و امتیاز راه‌آهن و راه‌های شوسه ایران نیز به آن‌ها واگذار می‌شد. طرح این قرارداد با ریاست میرزا حسن‌خان وثوق‌الدوله بر دولت ایران همزمان بود. گفته می‌شد وثوق‌الدوله و دو تن از وزرای کابینه‌اش برای بستن این قرارداد پول هنگفتی نیز از دولت انگلستان به عنوان رشوه دریافت کردند چرا که بسیاری این قرارداد را سند تحت‌الحمایگی ایران و بنابراین امضای آن را از سوی دولتمردانی وطن‌پرست بعید می‌دانستند.
ضمیمه محرمانه‌ای که افشا شددر امضای قرارداد ۱۹۱۹ علاوه بر وثوق‌الدوله، دو وزیر کابینه وی یعنی شاهزاده فیروز میرزا نصرت‌الدوله وزیر خارجه و شاهزاده اکبر میرزا صارم‌الدوله وزیر دارایی هم مشارکت داشتند. این سه نفر بی‌آنکه حتی اعضای دیگر کابینه را از جریان مذاکرات مطلع کنند، قرارداد را امضا کرده بودند.
به همین دلیل می‌ترسیدند اگر پیش از تصویب قرارداد در مجلس، تحولی در کشور رخ دهد دچار دردسر خواهند شد. اینچنین بود که علاوه بر دریافت مبالغ هنگفتی پول در قبال امضای قرارداد، دو امتیاز اساسی از دولت بریتانیا خواستند: اول- تضمین‌نامه‌ای کتبی از طرف دولت بریتانیا که اگر در نتیجه بسته شدن قرارداد شورشی در ایران برپاخاست و حکومت وثوق‌الدوله سقوط کرد، دولت انگلیس هر سه وزیر عاقد قرارداد را در یکی از مستملکات خود به عنوان پناهنده سیاسی بپذیرد.
دوم- به هر کدام از این پناهندگان سیاسی در طول مدت تبعید (که ممکن بود تا آخر عمرشان طول بکشد) حقوقی برابر عایدات شخصی آن‌ها در ایران پرداخت شود که بتوانند بقیه عمر را در رفاه و آسایش بسر برند.   وزیر مختار بریتانیا در تهران قسمت اول این تقاضا را قبول و تضمین‌نامه‌ای به شرح زیر تسلیم هر یک از وزرای سه‌گانه کرد: عالیجناب! برجسب اجازه‌ای که از طرف حکومت اعلیحضرت پادشاه انگلستان به دوستدار داده شده است، با کمال خوشوقتی به اطلاع می‌رسانم که با توجه به قراردادی که همین امروز – نهم اوت ۱۹۱۹ – میان دولتین بریتانیای کبیر و ایران بسته شد، حکومت اعلیحضرت پادشاه انگلستان آماده است در صورت احتیاج به وسیله مقامات سفارت انگلیس در تهران از شما پشتیبانی کند و اگر لازم شد آن عالیجناب را در یکی از سرزمین‌های متعلق به امپراتوری بریتانیا به عنوان پناهنده سیاسی بپذیرد.
/ با احترامات؛ سر پرسی. ز. کاکس بدین ترتیب نسبت به تقاضای دیگر این سه وزیر که در عرض دوران پناهندگی در خارجه، مواجبی معادل درآمد هنگفت املاکشان در تهران، اصفهان یا همدان دریافت کنند، جواب صریح رد داده شد. مخالفت‌های گسترده و استعفای وثوق پس از امضای قرارداد، بین وثوق‌الدوله، دو وزیرش و «سر پرسی کاکس» وزیر مختار انگلیس در ۱۷ مرداد ۱۲۹۸، که خبر آن محرمانه نگاه داشته شده بود، انگلیسی‌ها منتظر تصویب قرارداد از طرف مجلس ایران نمانده و یک هیأت نظامی به ریاست ژنرال «دیکسون» و یک هیأت مالی به ریاست «آرمیتاژ اسمیت» برای تشکیل سازمان جدید ارتش ایران و اداره امور مالیه کشور به ایران فرستادند.
وثوق‌الدوله تصمیم داشت تا این قرارداد را که ایران را عملاً تحت الحمایه انگلستان قرار می‌داد به وسیله طرفداران خود در مجلس به تصویب برساند اما با مخالفت شدید افکار عمومی مواجه شد. سر دنیس رایت، سفیر پیشین انگلستان در ایران در کتاب مستند خود تحت عنوان «انگلیسی‌ها در میان ایرانیان» اعتراف می‌کند که «قرارداد ۱۹۱۹ بریتانیا را در امور داخلی ایران کاملاً مختار می‌ساخت و عملاً از مداخله سایر قدرت‌ها مانع می‌شد.
کرزن وزیر خارجه وقت بریتانیا به وزیران همکارش چنین توضیح می‌داد که این قرارداد از آن رو لازم است که ایرانیان با موقعیت حساس خود بین هندوستان و بین‌النهرین، که به تازگی تحت قیومیت بریتانیا درآمده بود، به دامان بلشویک‌ها نیفتد. اما این قرارداد بزودی نه تنها در ایران، بلکه در فرانسه و ایالات متحده و شوروی مورد حمله قرار گرفت و اختفایی که در مذاکرات منتهی به آن ملحوظ گشته بود و موضع مسلطی که قرارداد به بریتانیا تفویض می‌داشت با انتقاد شدید مواجه شد.
برای ایرانیان این قرارداد در حکم تنگ‌تر شدن حلقه طنابی بود که بریتانیا به گردن ایران انداخته بود و از دیدگاه آنان قیومیت و تسلط بیگانه با استقلال ملی مانعةالجمع بود. وزیران اعیان‌زاده سه گانه‌ای که کرزن و کاکس (وزیر مختار بریتانیا در تهران) قرارداد را با آنان مورد مذاکره قرار داده و امضا کردند، نماینده و بیان‌کننده آرمان کشورشان نبودند و بسیاری به آنان بدگمان بودند، به ویژه پس از آنکه همگان دانستند که آنان در ازای خوش خدمتی‌ها و زحماتشان پاداش سخاوتمندانه‌ای از دولت بریتانیا گرفته‌اند.
» وثوق‌الدوله پس از آن مورد توجه انگلیس‌ها قرار گرفته بود و آن‌ها سعی داشتند او را برای رسیدن به اهداف خود در پست ریاست وزرا حفظ کنند، اما مخالفت‌ها با قرارداد ۱۹۱۹ فرا‌تر از حد تصور بود. از مهم‌ترین چهره‌هایی که نقش مهمی در افشای ابعاد معاهده ۱۹۱۹ و بسترسازی برای لغو آن ایفا کردند، سیدحسن مدرس بود.
وی حتی بعدها در مجلس چهارم شورای ملی نیز ضمن مخالفت با تصویب اعتبارنامه موافقان قرارداد ۱۹۱۹ مانع تصویب اعتبارنامه آنان شد. با اوج‌گیری تظاهرات مردم علیه قرارداد ۱۹۱۹ وثوق‌الدوله با انگلیسی‌ها، در تهران حکومت نظامی اعلام شد، همزمان محمد مصدق و سیدحسن مدرس درجلسه مجلس، طی نطق‌هایی قرارداد ۱۹۱۹ وثوق‌الدوله با انگلیسی‌ها را محکوم کردند و در پاسخ وثوق‌الدوله نیز‌ مصدق را «عوام‌فریب» لقب داد.
مخالفت مردم با برگزاری راهپیمایی در اکثر شهرهای ایران ابعاد تازه‌ای گرفت و در تهران نیز مردم در روز اول مهر به دعوت مدرس اجتماع بزرگی را ترتیب دادند. همزمان با مخالفت‌های مردمی، دول خارجی نیز به مخالفت با قرارداد ایران و بریتانیا پرداختند و از آن جمله دولت امریکا کمک دویست هزار تومانی خود به دولت ایران را که ماهانه پرداخت می‌شد، در اعتراض به انعقاد قرارداد ۱۹۱۹ قطع کرد.
در پی بالا گرفتن مخالفت‌ها و تحولات بعدی، احمدشاه قاجار که پیشتر در ضیافتی که لرد کرزن، وزیر خارجه انگلیس برای وی ترتیب داده بود از انعقاد قرارداد ۱۹۱۹ ابراز خشنودی کرده و گفته بود در ایران همه از این قرارداد مسرورند، تحت تأثیر مخالفت‌های گسترده مردمی قرار گرفت و حاضر نشد این قرارداد را امضا و تایید کند.
اینچنین بود که وثوق‌الدوله که حالا به دریافت رشوه از دولت خارجی هم متهم بود، با تلاش روس‌ها و در پی مخالفت زیادی که در داخل با او به خاطر بستن قرارداد ۱۹۱۹ میلادی شده بود، در پنجم تیر ۱۲۹۹ تسلیم فشار افکار عمومی شد، استعفا داد و مشیرالدوله بر صندلی وی تکیه زد. مشیرالدوله نیز بلافاصله پس از قرار گرفتن بر مسند ریاست دولت، قرارداد را لغو کرد و عذر مستشاران بریتانیایی را خواست‌.
/تاریخ ایرانی   منابع:   قرارداد ۱۹۱۹ ایران و انگلیس، موسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی اسناد محرمانه وزارت امور خارجه بریتانیا درباره قرارداد ۱۹۱۹ ایران و انگلیس، جواد شیخ‌الاسلامی   کلمات کلیدی وقایع مهم ایران قرارداد 1919

کد خبر: 859285  |  مشاهده خبر در منبع اصلی: شبکه ایران
گردآوری اخبار بوسیله ربات جستجوگر پارست
راجع به ربات پارست بیشتر بدانید
به اشتراک بگذارید

آخرین خبرهای سياسي

واکنش ترامپ به توافق ۲ کره برای خلع سلاح اتمی: تحولات واقعا هیجان انگیز است نامه  ۲۸ دقیقه پیش

رئیس جمهور آمریکا در حساب توئیتری خود به توافق دو کره برای خلع سلاح مجددا واکنش نشان داد.به گزارش نامه نیوز، دونالد ترامپ در حساب توئیتری خود درباره توافق سران دو کره نوشت: کره شمالی مجددا به خلع سلاح پایبندی خود را نشان داد-راه درازی پیموده‌ایم.وی پیش از این نیز با انتشار پیامی در توئیتر از نتایج دیدار...

بازداشت یک شهردار در خوزستان به دلیل اتهامات مالی نامه  ۲۸ دقیقه پیش

دادستان ماهشهر گفت: شهردار شهر چمران از توابع شهرستان بندرماهشهر به دلیل اتهامات مالى بازداشت شد.به گزارش نامه نیوز، مهدی محمدی دادستان عمومی و انقلاب شهرستان بندرماهشهر در گفت‌وگو با میزان اظهار داشت: شهردار شهر چمران از توابع شهرستان بندرماهشهر به دلیل اتهامات مالی بازداشت شد.محمدی ادامه داد: بنا...

هوک : ما برای مذاکره با ایران آماده هستیم ایرنا  ۴۹ دقیقه پیش

به گزارش ایرنا ، هوک که در اندیشکده هادسن درباره برنامه موشکی ایران سخن می گفت، افزود: آیت الله خامنه ای و رییس جمهوری ایران اعلام کرده اند که تمایلی به مذاکره ندارند؛ ما هم به این موضع احترام می گذاریم و به سیاست خود ادامه می دهیم. وی ادامه داد: توان موشکی ایران یک تهدید علیه متحدان و شرکای ما، از...

وزارت خارجه انگلیس اتباع ایرانی-بریتانیایی را از سفر به ایران منع کرد ایلنا  ۵۰ دقیقه پیش

وزارت خارجه انگلیس اتباع ایرانی-بریتانیایی را از سفر به ایران منع کردبه گزارش ایلنا، لندن امروز -چهارشنبه- در بیانیه‌ای به اتباع بریتانیایی - ایرانی توصیه کرد که جز در موارد ضروری از سفر به ایران خودداری کنند. در این بیانیه آمده است که وزارت خارجه انگلیس توصیه‌های خود را درباره مسافرت به ایران تشدید می‌کند و به اتباع دوگانه هشدار می‌دهد که تنها در...

ارتش لبنان فرد مرتبط با حمله به سفارت ایران را بازداشت کرد ایلنا  ۵۰ دقیقه پیش

ارتش لبنان فرد مرتبط با حمله به سفارت ایران را بازداشت کردبه گزارش به نقل از شبکه تلویزیونی المیادین ، ارتش لبنان از بازداشت بهاء الدین حجیر در اردوگاه عین الحلوه به علت ارتباط با گروه تروریستی عبدالله عزام خبر داد. ارتش لبنان افزود: بهاء الدین حجیر با عوامل انتحاری که سفارت ایران را در منطقه بئر حسن هدف قرار دادند ، ارتباط داشت. وی قصد داشت در لبنان عملیات...

سخنرانی لاریجانی در مراسم رژه نیروهای مسلح در بندرعباس تسنیم  ۱ ساعت پیش

به گزارش خبرگزاری تسنیم، علی لاریجانی روز شنبه 31 شهریور ماه همزمان با  آغاز هفته دفاع مقدس در مراسم رژه نیروهای مسلح بندر عباس حضور می‌یابد و در این مراسم سخنرانی می‌کند.رئیس مجلس شورای اسلامی در این مراسم علاوه بر سخنرانی، از رژه اقتدار یگان‌های دریایی نیروهای مسلح در خلیج فارس...

تمایل ایران به استفاده از راکتورهای کوچک جام نیوز  ۱ ساعت پیش

به گزارش سرویس سیاسی جام نیـوز، کنفرانس عمومی آژانس بین المللی انرژی اتمی از روز دوشنبه در وین اتریش آغاز شده است و تا روز جمعه ادامه دارد. علی اکبر صالحی در جریان دیدار با ژاک فرانسوا، رئیس کمیسیون انرژی اتمی به پیشینه تاریخی روابط ایران و فرانسه اشاره نمود و خواستار مشارکت فعالانه فرانسه در تبادل...

شکایت یک سناتور آمریکایی از کری به خاطر دیدار با ظریف جام نیوز  ۱ ساعت پیش

به گزارش سرویس سیاسی جام نیـوز، به نقل از پولیتیکو، مارکو روبیو، سناتور فلوریدا، ‌در نامه‌ای از وزارت دادگستری آمریکا درخواست کرد تا مشخص کند که آیا جان کری، وزیر امور خارجه پیشین آمریکا، قانون لوگان و قانون ثبت عوامل خارجی را نقض کرده است و یا نه. این قوانین مذاکرات اشخاص غیرقانونی را با...

عمران خان: هر فردی که در پاکستان به قدرت برسد ابتدا به عربستان می‌رود نامه  ۱ ساعت پیش

به گزارش نامه نیوز، عمران خان روز سه شنبه پس از ورود به عربستان به زیارت حرم مطهر نبوی(ص) در مدینه منوره رفت.وی اولین سفر خارجی خود را با دیدار از عربستان آغاز کرده است.عمران در گفت‌وگو با شبکه سعودی العربیه گفت : هر فردی که در پاکستان به قدرت می‌رسد، ابتدا به عربستان سعودی سفر خواهد کرد.وی افزود ما...

پیوستن یک شاهزاده مطرح به جمع مخالفان بن‌سلمان در لندن نامه  ۱ ساعت پیش

به گزارش نامه نیوز، بر اساس آنچه مجتهد در صفحه شخصی خود در توئیتر نوشته، یکی از مهمترین شخصیت‌های حاضر در لندن در کنار احمد بن عبدالعزیز برادر شاه سعودی، برادرزاده‌اش سلمان بن سلطان است که دامادش هم به شمار می‌رود.سلمان بن سلطان قبلا معاون وزیر دفاع، معاون رئیس شورای امنیت ملی و وزیر مشاور امور خارجه...

ارسال برای دوستان

پخش اخبار زنده