تعداد بازدید: ۱۷
تاريخ انتشار: دوشنبه،۳۰ دی ۱۳۹۸
ساعت انتشار: ۰۴:۵۷
یادداشت|داستان و تفسیر به روایت رمان‌نویس
- اخبار فرهنگی - خبرگزاری تسنیم،‌ سعید تشکری :هنر نیایشی گفت بیست و یکم: ما برای اینکه بافت‌های ادبیات نیایشی را در ادبیات جهان، بخصوص ایران، بررسی کنیم، نیازمند مروری هستیم بر نخستین داستان قرآن کریم که در کتاب‌های آسمانی دیگر هم آمده است. آن داستان هابیل و قابیل است.واقعیت امر این است که این بخش داستانی که به آن برادرکشی می‌گوییم، یا اینکه قهرمان بد خوب را می‌کُشد! و خوب قربانی، قهرمان شّر می‌‌شود، اصلی‌ترین مکانیزم در ادبیات نیایشی، جنگ خیر و شر است.
یعنی بجای مدح و توضیح و رفتارهای عاطفی باید یک رفتار عقلانی انجام بدهیم، تا نسبت به کنش و واکنش در ادبیات دینی که به گرایشی نیایشی ختم می‌شود، اینجاست که به مثال عینی و مدرن در کهن الگو تا مدرن می‌رسیم. یکی از اصلی‌ترین اساطیر انسانی در قرآن کریم، اسطوره هابیل و قابیل است، داستانی که در یک نقطه باقی نمانده است و همچنان در طول سالیان سال، جنگ میان خیر و شر، جنگ میان خوبی و بدی از دل همین متون مقدس و قرآنی بیرون آمده است.
سوال اینجاست، این روایت بسیار جذاب، چقدر متن دارد و چقدر سپیدخوانی؟سپیدخوانی در حقیقت بخشی از تفسیر داستان‌های متون مقدس است که توسط مفسران دینی انجام می‌پذیرد و برای داستان مناسب‌تر است تا خود اصلیت داستان. چرا که آن بخش به ما کمک می‌کند تا لحظات دراماتیک داستان‌های قدسی را کشف کنیم.داستان هابیل و قابیل یکی از اصلی‌ترین قصه‌های قرآن است که همه این سال‌ها، در ادبیات تولید شده در ایران، مداوم توسط نویسندگان مختلف بازنویسی شده است.
از زنده‌یاد مهدی آذر یزدی گرفته تا علی موذنی در نمایشنامه هاقیل که همان روایت قرآن است و هیچ نوع معاصر سازی در آن رخ نداده است.اما همین داستان در حوزه ادبیات شعری ما، توسط بسیاری از شاعرها از ناصرخسرو تا فردوسی تا فریدون مشیری و قیصر امین‌پور و حمید مصدق و بسیاری دیگر به نظم درآمده است. اما در حوزه داستانی، تنها روایت معاصری که از این قصه قرآنی داریم، در سمفونی مردگان عباس معروفی است و دل کور اسماعیل فصیح.
اما در ادبیات جهان در بسیاری از داستان‌ها از این تم تماتیک استفاده شده است که موفق‌ترین آن‌ها به اثر هابیل بر می‌شود نوشته میگوئل داونامونو که شاعر و نویسنده و فیلسوف اسپانیایی بوده و خودش را وجدان بیدار جامعه می‌دانسته است. این داستان که در ایران به نام هابیل ترجمه و چاپ شده و نمایشنامه‌ای از آن تولید شده است و احتمالا فیلمی هم از آن ساخته شده، ابرداستان و فراداستان است.
یعنی همه اتفاقات داستان هابیل و قابیل را در شخصیتی به نام خوئاکین جاودانه کرده است.نویسنده می‌گوید در بازبینی و بازخوانی هابیل عزمت و شور مالیخولیای خوئاکین را به همه هابیل‌ها حس کردم. قابیل بد نیست قابیل واره‌ها و هابیل واره‌ها بدند. شاید بعضی معترض باشند که خوئاکینِ سودا زده داستان، نمی‌تواند حقیقی و واقعی باشد.
اگر این طور باشد باز هم بی‌سابقه و بی‌نظیر نیست. نمونه‌ای است از انسان‌هایی که شمع هستی شان به شعله مهر یا کینه یگانه فروزان است و زندگیشان جز همان شور و شیدایی چیزی نیست. در حقیقت روی شخصیت قابیل دست مرحمت می‌کشد و جای اینکه در داستان رفتار قابیل را نقد کند، برای رفتارش حقی قائل می‌شود و با این نگاه خطرناک دین را مورد پرسش قرار می‌دهد و اینگونه است که می‌بینیم ادبیات جهان در معاصرسازی قدیسان نظری و متون مقدس دچار خطای بزرگی می‌شود و همان‌گونه که پیش از این گفتم ادبیات غرب کوشش دارد، تنهایی انسان را آنچنان که در جنایات و مکافات می‌خوانیم، به تصویر کشیده و به انسانِ تنهای امروز حق می‌دهد تا هر نوع رفتاری انجام دهد و در آن رفتار نسبیت‌گرایی شکل می‌گیرد و قهرمان‌های بد، گویی سرشتی بد دارند و این بدی تقصیر خودشان نیست و بد بودنشان چیزی از پیش تعیین شده است.
این دقیقاً همان قسمت بسیار خطرناکیست که هابیلِ سانچت به عنوان یکی از سوژه‌های نقاشی خود، قصد کشیدن صحنه عهد عتیق را دارد و آن قتل هابیل به دست برادرش قابیل است، نخستین برادر کشی. تصور خوئاکین چنین است که هابیل سانچت هنگام کشیدن صورت قابیل به آن فکر می‌کرده است یا نه.در تمام معاصرسازی‌ها انگار که هابیل قدرتمند است و قابیل ضعیف، و برای به دست آوردن چیزی که از او دریغ شده است هابیل را می‌کشد.
این همان نمونه خطرناک معاصرسازی است که ما را به شک دینی می‌اندازد.یکی دیگر از رمان‌هایی که در ایران به چاپ بسیار زیادی رسیده، دِمیان است اثر هرمان هسه، این نویسنده و نقاش مشهور آلمانی – سوییسی، برنده جایزه نوبل ادبیات است و یکی از پرمخاطب ترین نویسندگان اروپایی قرن بیستم است.او دِمیان را در سال 1919 منتشر می‌کند و جوایز متعددی را برایش به ارمغان می‌آورد.
دمیان درباره چیست؟در این رمان هم ما آن بحث ناخودآگاه جمعی دریافت را داریم. داستان آدمی است که برای درمان به نزد یکی از شاگردان گوستاو یونگ می‌رود و دمیان نوشته او پس از این تاثیرپذیری‌ها است. موضوع ناخودآگاه جمعی در بردارنده اسطوره مشترک همه انسان‌هاست. در این اثر چند مبحث گنجانده شده و یکی از آن‌ها مرتبط با هابیل و قابیل است و براساس تفک یونگی استوار است.
یعنی آن چیزی که در درون آدم‌ها وجود دارد حاصل توارث است و گناه از خود فرد نیست و باریست روی دوشش که آن را باید انجام دهد. در حقیقت نوعی دوگانگی در این کتاب دیده می‌شود، جوانی به نام امیل سینکلر بعد از ورود به اجتماع با این دو گانگی رو به رو می‌شود، دنیای خانوادگی سرشار از پاکی و دنیایی دیگر در اجتماع.
هابیل و قابیل را به کلاسی از دانشگاه می‌برد، آن جا دختر و پسری عاشق یکدیگر هستند. در نقش قابیل ردپای اندیشه های یونگی را می‌بینیم. ویژگی‌های مردانه در این داستان، شخصیت حوا را برای مخاطب تداعی می‌کند، و در حقیقت جنبه‌های مختلف شخصیت مرد را در زن، و زن را در مرد که در حقیقت همان تفکر یونگی است ارائه می‌دهد.
مثلا شخصیت ماکس دمیان حرف‌ها و نظرات متفاوتی دارد، او درباره هابیل و قابیل نظارتی متفاوت با دیگران دارد. دمیان می‌گوید، قابیل هابیل را کشته بود، در این که برادرش بوده تردیدی نیست. اما روی هم رفته این مهم نیست که همه برادر یکدیگرند. شاید این یک عمل قهرمانانه بوده است، یعنی مردی به خاطر عشقش برادرش را می‌کشد و برای به دست آوردن آن چیزی که دوس دارد، مقابل فرمانی از سوی خداوند طغیان می‌کند و این طغیانگری در حقیقت نوعی شمایل اسطوره‌ای پیدا می‌کند و قابیل که قاتل است جذاب‌تر به نظر می‌رسد تا هابیلی که فرمان‌پذیر است.
این همان تفکر و نهله ضد‌خدایی در ادبیات قرن 19 و قرن مدرن است.رمان دیگری داریم به نام افسانه فلوت بداغ اثر اکسانا زابوژکو، این هم در حقیقت همین داستان مقدس هابیل و قابیل است که این نویسنده اوکراینی نوشته است و در آن، رفتار هابیل و قابیل به دو خواهر نسبت داده شده است. یعنی دو خواهر که بر سر یک عشق نزاع دارند و خواهری، خواهر دیگر را می‌کشد.
این رمان ترکیبی از یک داستان فولکلور اوکراینی است، با داستان هابیل و قابیل.در تمام این‌ها یک بی‌اعتنایی مفرط به اصل این داستان اتفاق می‌افتد، فقدان داستان نیایشی از همین نقطه بوجود می‌آید. ما چه در داستان‌نویسان ایرانی چه در داستان نویسان غربی هنوز نتوانسته‌ایم به یک روایت ساده برسیم، که ما درباره دستور خداوند باید تابع باشیم و نه طغیانگر.
همین اصل طغیانگری رفتار دراماتیک است و در همه این آثار که گفتم دیده می‌شود و شکل خودش را نشان می‌دهد.در همه این ماجراها ما به یک رفتار می‌رسیم، آنچه را نویسنده می‌نویسد، با آنچه که خواننده دریافت می‌کند دو ظرف متفاوت است. حالا سوال دیگری مطرح می‌شود، نویسنده با چه کوششی می‌تواند دارای همان رفتاری باشد که ما در دین از آن انتظار داریم؟تفاسیر کتاب‌های مقدس این کمک را به ما می‌کند.
بحث اصلی که در ادبیات ما از آن غفلت شده است سپیدخوانی است. یعنی بحث‌های سپید متن که در تفاسیر، قابل گفتمان است و هر مفسری زندگی خود را در حقیقت در این قسمت گنجانده است. برای ساده‌تر بیان شدن این مطلب می‌توان به زندگی مرحوم علامه بزرگ طبرسی اشاره کرد. ایشان در پی حملات پیاپی به مشهد تصمیم می‌گیرد در هنگامه جنگ از مشهد به سبزوار عزیمت کند.
در سبزوار مکان امنی برای خود پیدا می‌کند. بعد از مدتی سکته می‌کند و دیگران او را برا دفن می‌برند، اما چون شب بوده او را توی مقبره‌ای می‌گذارند تا صبح برای برگزاری مراسم بیایند. اما سکته نیمه بوده است و علامه به هوش می‌آید و می‌بیند زنده است و او را در قبر گذاشته‌اند. علامه طبرسی تصمیم می‌گیرد اگر نجات پیدا کند تفسیر قرآن کریم را آغاز کند.
دزدی در همان زمان می‌آید و به خیال آنکه مرد متمول بزرگ دینی مرده و احتمالا کفن خوبی دارد و دندان طلا و انگشتر خوبی دارد، سر قبر را باز می‌کند. این دزد به او کمک می کند تا به این آرزو برسد و این دو سالیان سال کنار هم زندگی می‌کنند.سعید تشکری: ادبیات داستانی امروز ایران اقیانوسی است با نیم بند انگشت عمقمشهد| سعید تشکری: نویسندگان حرفه‌ای هنوز تعریف مشخصی از ادبیات شفاهی ندارندسعید تشکری با «هندوی شیدا» به سراغ نوشتن رمانی درباره امام حسین(ع) رفتسعید تشکری با 3 اثر جدید در نمایشگاه کتابمی‌خواهم بگویم این بخش سپیدخوانیِ تفاسیرِ قرآن چقدر می‌تواند تولید ادبیات نیایشی کند.
یعنی زندگی یک مفسر مثل کاشف الغطاء، علامه محمدتقی جعفری، علامه طباطبایی و همه مفسران قرآنی به شدت برای ما که شیعه هستیم قابلیت آن را دارد که وارد بخش دراماتیک داستان شود. سپیدخوانی یعنی این، که اگر وارد متن و ادبیات نیایشی بشود ما هم به روایتی کاملاً مقدس از متون قران کریم می‌رسیم هم به قهرمان‌هایی می‌رسیم که به واسطه پیوندی که با خداوند و متون قرآنی دارند هم خودشان را نجات داده‌اند، هم برای ما یادگارهای بسیار مهمی به جا گذاشته‌اند، چیزی که در غرب نمی‌توانیم به آن دست بیابیم.
...ادامه دارد...انتهای پیام/
ادامه

کلمات کلیدی:
کد خبر: 1175225  |  ادامه: تسنیم
گردآوری اخبار بوسیله ربات جستجوگر پارست
راجع به ربات پارست بیشتر بدانید
به اشتراک بگذارید

آخرین خبرهای فرهنگي

"بروس‌لی" با "خجالت‌نکش" به آخر هفته تلویزیون می‌آید تسنیم  ۴۲ دقیقه پیش

"بروس‌لی" با "خجالت‌نکش" به آخر هفته تلویزیون می‌آید - اخبار فرهنگی - به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، شبکه‌های سیما فیلم‎های سینمایی و تلویزیونی متعددی را برای روزهای پنجشنبه و جمعه 8 و 9 اسفندماه در جدول پخش خود قرار داد که مشروح اطلاعات و جزئیات آن را در ادامه می‌خوانید:شریک زندگی به روایت شبکه 1 سیمافیلم سینمایی شریک زندگی به کارگردانی علی...

مروری بر سبک زندگی امام هادی (ع)/ شکرگزاری فتح بابی برای افزایش روزی است تسنیم  ۱ ساعت پیش

مروری بر سبک زندگی امام هادی (ع)/ شکرگزاری فتح بابی برای افزایش روزی است - اخبار فرهنگی - به گزارش خبرنگار فرهنگی باشگاه خبرنگاران پویا، زندگی و روش ائمه اطهار علیهم‌السلام را که با دقت و ظرافت مرور کنیم، متوجه می‌شویم آن بزرگان برای هر دوره‌ای از زندگی ما و هر مشکلی که برای به وجود می‌آید، درس و الگویی داشته‌اند تا با بحران‌ها، مشکلات و حتی خوشی‌های زندگی را به بهترین نحوه...

کرونا، همایش ملی حکیم سبزواری را لغو کرد آفتاب نیوز  ۲ ساعت پیش

آفتاب‌‌نیوز : رییس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی سبزوار چهارشنبه شب گفت: در پی هشدارهای وزارت بهداشت برای مقابله با شیوع کرونا، با اعلام وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بسیاری از برنامه‌های فرهنگی هنری از جمله همایش ملی حکیم سبزواری در این شهرستان لغو شد.رضا شجاع مقدم افزود: قرار بود همایش ملی...

پخش سریال های طنز از شبکه دو سیما مرور نیوز  ۷ ساعت پیش

پخش سریال های طنز از شبکه دو سیمابه گزارش مرور نیوز، شبکه دو سیما علاوه بر پخش ویژه برنامه‌های مختلف آرامش بخش و برنامه‌هایی با موضوع راه‌های پیشگیری از انتشار ویروس کرونا که شامل گفت‌وگو با کارشناسان، مسئولان امر و ... می‌شود، اقدام به پخش سریال‌هایی با فضای مفرح کرده است.مینی سریال طنز «زندگی...

اخبار جعبه جادو| تغییرات جدول پخش تلویزیون به دستور معاون سیما/ "جمشید مشایخی" در... تسنیم  ۷ ساعت پیش

اخبار جعبه جادو| تغییرات جدول پخش تلویزیون به دستور معاون سیما/ "جمشید مشایخی" در فیلم آخر هفته شبکه آی‌فیلم - اخبار فرهنگی - به گزارش خبرگزاری تسنیم، اخبار کوتاه رادیو و تلویزیون را در ادامه ببینید:تغییرات جدول پخش شبکه‌های تلویزیونپس از دستور سیدمرتضی میرباقری معاون سیما شبکه‌های تلویزیون با تغییر جدول پخش برنامه‌های معمول خود و با گنجاندن برنامه‌های شاد، سرگرم‌کننده و طنز، قصد دارند لحظات دلنشینی را برای...

«فریاد زیر خاکستر»؛ ادای دین من به آتشنشان های پلاسکو است شبستان  ۷ ساعت پیش

«فریاد زیر خاکستر»؛ ادای دین من به آتشنشان های پلاسکو استبه گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری شبستان، موزیک ویدئوی «فریاد زیر خاکستر»، اثری از «نوشا ناطقی»، در سالروز آسمانی شدن آتشنشانان فداکار پلاسکو به روان پاک آتشنشانان و همزمان به روح جانباختگان "هواپیمای اوکراین" در فضای مجازی منتشر شد، انتشار این ویدیو بهانه ای شد تا با...

یادواره شهدا در تراز انقلاب اسلامی از منظر مقام معظم رهبری منتشر شد شبستان  ۷ ساعت پیش

یادواره شهدا در تراز انقلاب اسلامی از منظر مقام معظم رهبری منتشر شدبه گزارش خبرگزاری شبستان به نقل از روابط عمومی انتشارات شهید کاظمی، زنده نگه داشتن یاد شهدا و برگزاری محافل و یادواره ها که قدمتی به بلندای تاریخ تشیع داشته و در ایام انقلاب اسلامی ایران و پس از آن به خصوص پس از دفاع مقدس به ده ها هزار مورد در سال افزایش داشته است، یک اقدام فرهنگی بسیار مهم و تاثیرگذار...

پرداخت یارانه پاییزه کتاب به کتابفروشی های سراسر کشور به جز تهران شبستان  ۷ ساعت پیش

پرداخت یارانه پاییزه کتاب به کتابفروشی های سراسر کشور به جز تهرانبه گزارش خبرگزاری شبستان به نقل از روابط عمومی موسسه خانه کتاب، نیکنام حسینی پور مدیرعامل موسسه خانه کتاب از تامین اعتبار پاییزه کتاب ۹۸ از سوی معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و پرداخت مطالبات کتابفروشی های مشارکت کننده در طرح پاییزه کتاب در سراسر کشور به جز شهر تهران خبر داد.مدیرعامل خانه...

دعای شهید خرازی قبل از شهادت چه بود؟ تسنیم  ۸ ساعت پیش

دعای شهید خرازی قبل از شهادت چه بود؟ - اخبار فرهنگی - به گزارش باشگاه خبرنگاران پویا، شهید حسین خرازی متولد اول شهریورماه 1336 در اصفهان است. وی به‌عنوان فرمانده لشکر 14 امام‌ حسین (ع) در طول جنگ در عملیات‌های طریق‌القدس، فتح‌المبین، بیت‌المقدس، رمضان، والفجر 4، بدر و والفجر 8، حضوری مؤثر و فعال داشته است. شهید خرازی در خلال عملیات خیبر...

اطلاعات ارزشیابی هنرمندان سینما منتشر شد تسنیم  ۸ ساعت پیش

اطلاعات ارزشیابی هنرمندان سینما منتشر شد - اخبار فرهنگی - به گزارش باشگاه خبرنگاران پویا به نقل از روابط عمومی سازمان امور سینمایی و سمعی بصری، جزئیات اطلاعات ارزشیابی هنرمندان سینما بر اساس نام و نام خانوادگی، رشته، درجه هنری و تاریخ تنظیم شده است.«انگل» به داد مردم فقیر کُره رسیداظهارات قربانی تجاوز هاروی وینستاین در جمع خبرنگاران: تازه...

ارسال برای دوستان

پخش اخبار زنده